Πολιτική έξάρτηση

 

Η σημερινή κρίση στην Ελλάδα αντιμετωπίζεται, κύρια, σαν οικονομική. Αναφορές και άγονες συζητήσεις αναφέρονται σε συμπτώματα. Δεν αναζητήθηκαν τα πραγματικά της αίτια. Σποραδικά γίνονται αναφορές σε λειτουργία θεσμών και εφαρμογή των νόμων. Δεν προκαλείται καμιά συζήτηση όχι για αυτόνομη θέσμιση αλλά ούτε καν για θέσμιση της κοινωνίας. Οι προτεινόμενες λύσεις είναι εξωθεσμικές. Αυτοί που οδήγησαν την Ελλάδα στον γκρεμό εμφανίζονται σαν σωτήρες της. Η οργή του κόσμου δεν έγινε χείμαρρος να παρασύρει τους άμεσα υπεύθυνους. Το σύστημα διασώθηκε, ξανά, μαζί με όλες του τις παθογένειες.

 

Ανατρέχοντας στην ιστορία βλέπουμε συνθήκες που υπήρχαν πριν από την ηρωική εποχή, να βασιλεύουν - στην Ελλάδα - από την εποχή του Όθωνα, καλλιεργούμενες από τους εκάστοτε "σωτήρες" της.

Στην πρώιμη Ελλάδα η ιδιότητα κάποιου ως μέλους μιας ομάδας εξαρτιόταν από δύο παράγοντες, συγγένεια και περιοχή. Στο κέντρο βρίσκονταν μια αριστοκρατική οικογένεια και η περιουσία της. Στο χαοτικό αυτόν κόσμο, όπου δεν υπήρχε καμιά μορφή οργάνωσης, ο αριστοκράτης για να διατηρήσει ή να βελτιώσει τη θέση του χρειαζόταν ακόλουθους. στην άλλη άκρη, ο φτωχός άνθρωπος χρειαζόταν προστασία, με την πιο ωμή έννοια, και υπολόγιζε στον πιο ισχυρό γείτονά του για την παροχή αυτής της προστασίας. Έτσι, για το καλό όλων δημιουργούνταν οι πυραμίδες.

Στα 800 π.χ. η ζωή για τον καθημερινό άνθρωπο ήταν περιορισμένη. Ήταν κατά πάσα πιθανότητα αγρότης, με ελάχιστες προοπτικές να άφηναν ποτέ το αγρόκτημα ο ίδιος και οι γιοί του. όχι μακριά από το αγρόκτημά του, σε ένα πλουσιότερο μέρος της κοιλάδας ήταν ένα κτήμα, ένα μεγαλύτερο σπίτι και μέσα ζούσε ένας άνδρας που του ήλεγχε τη ζωή σχεδόν τόσο αποκλειστικά σαν να ήταν δούλος. Αυτός ο άνδρας ήταν ο δήμαρχος, ο δικαστικός, ο αρχηγός της αστυνομίας...Και αν ποτέ ο αγρότης ερχόταν σε επαφή με το "Κράτος", ο ίδιος ο πλούσιος γείτονας εμφανίζονταν σαν δικαστής, στρατηγός, ιερέας ή δικαστικός.
Οι λίγοι εξουσίαζαν. η κυριαρχία τους πήγαζε από την ευπορία τους και μόνο, αλλά είχε στην πορεία τόσο δυναμώσει και μυθοποιηθεί από γενεές εξουσίας που τώρα φαινόταν σαν είχε δοθεί από τους θεούς. Αυτοί ήταν οι άριστοι.  Από την άλλη πλευρά, οι πολλοί, οποιουδήποτε επιπέδου, γαλουχημένοι για αιώνες από την υπακοή και τα σκληρά δεδομένα της ζωής, δεν αμφισβητούσαν τους κανόνες που επέβαλλαν οι άριστοι.

Ο απλός φόβος, η ανάγκη για φυσική προστασία στις αβέβαιες συνθήκες της Σκοτεινής Εποχής, ίσως έκαναν τους μικρούς ανθρώπους ευτυχισμένους να υποτάσσονται σ΄ ένα δυνατό γείτονα, προσφέροντας σε αντάλλαγμα όχι μόνο πίστη και υπηρεσία αλλά και μια τακτική πληρωμή σε είδος. Με τον καιρό η ανάγκη για προστασία επρόκειτο να εξαφανιστεί, αλλά όχι και η επιθυμία κάποιων να "προστατεύουν". ούτε να επιμένουν να "προστατεύουν " και να πληρώνονται γι' αυτό.

Δημοκρατία

Οι νόμοι Σόλωνα, οι αλλαγές του Πεισίστρατου, οι γεωγραφικές και πολιτειακές αλλαγές του Κλεισθένη, οδήγησαν στην Αθήνα του Περικλή. Η Αθηναϊκή δημοκρατία βασίστηκε σε δύο κύριες αρχές: την απόλυτη αποδοχή των νόμων και στην πεποίθηση ότι όλοι όσοι ήταν δεκτοί στην κοινωνία που διοικούσαν αυτοί οι νόμοι, είχαν το ίδιο δικαίωμα και το ίδιο καθήκον να τους εφαρμόζουν και να τους διατηρούν. Η πρώτη αρχή πρέπει να αποδοθεί στο Σόλωνα, παρόλο που δεν ήταν αυτός που ξεκίνησε την πορεία προς αυτήν ούτε πέτυχε να την καθιερώσει τόσο όσο ήθελε. Η δεύτερη πρέπει να μοιραστεί σ΄ ένα αριθμό πρωτοπόρων πολιτικών: στο Σόλωνα, τον Πεισίστρατο, τον Κλεισθένη, στον Εφιάλτη και τον Περικλή. Το μεγαλύτερο μερίδιο όμως ανήκει και πρέπει να αποδοθεί στους Αθηναίους στο σύνολό τους, σε εκείνους που προπαγάνδιζαν υπέρ των αλλαγών και ακόμα περισσότερο σ΄ εκείνους, την πλειοψηφία, που ήταν έτοιμοι να τις δεχθούν και ν΄ αποδείξουν σε κάθε στάδιο ότι ήταν ικανοί ν΄ αντιμετωπίσουν τις ευθύνες που τους δόθηκαν. Στους ανώνυμους αυτούς Αθηναίους πρέπει να αποδώσουμε και τη διατήρηση αυτών των αρχών.

"Να βοηθάμε το νόμο, να πολεμάμε την ανομία", ήταν το πνεύμα που επικρατούσε. Σήμερα οι θεσμοί δεν εφαρμόζονται. οι νόμοι δεν τηρούνται, με αποτέλεσμα ένα εκτετεμμένο σύστημα διαφθοράς.

 

Παναγιώτης Καλογιάννης, Νοέμβρης 2013

 

Βιβλιογραφία: "Ιδεολογία και Φιλοσοφία της Δημοκρατίας στην Αρχαία Ελλάδα", Θανάσης Παπαδόπουλος.

"Κλεισθένης ο Αθηναίος", Pierre Léveque, Pierre Vidal-Naquet.

"Η Γέννεση της Αθηναϊκής Δημοκρατάις", W.G.Forrest.