Η Ελλάδα στην Πρωτομαγιά της Σουηδίας το 1967 και ᾿68


Ο Μάϊος μας έφθασε ...να τον προϋπαντήσουμε παιδιά στην εξοχή, τραγουδούσαμε στο δημοτικό σχολείο. Καμιά απολύτως νύξη για την πρωτομαγιά, σαν μέρα ορόσημο για τους αγώνες του εργάτη. καμιά αναφορά στις αιματοβαμμένες εξεγέρσεις, στους πρώτους νεκρούς εργάτες του Σικάγου το 1886.
Υπομονή, μας έλεγαν, ...στην κάθε είδους καταπίεση, γιατί στην άλλη ζωή σας περιμένει ο παράδεισος... Σε άλλες χώρες, δεν έτρεφαν ιδεαλιστικές ελπίδες για το αύριο. διεκδικούσαν, δρούσαν για το σήμερα, οργάνωναν διαδηλώσεις πεινασμένων και ανέργων, απεργούσαν και έκαναν μαζικές συγκεντρώσεις και πολιτικές καμπάνιες.


     Το 1967 στη Σουηδία, στις διαδηλώσεις της Πρωτομαγιάς, η Ελλάδα ήταν στο επίκεντρο των ομιλητών. Λίγες μέρες πριν είχε καταλυθεί το δημοκρατικό πολίτευμα, στη χώρα μας, και αντικατασταθεί από ένα στρατιωτικό καθεστώς αυθαιρεσίας, τρόμου, νεποτισμού... Από το Ούμεο μέχρι το Μάλμοε, οι ομιλητές αναφέρθηκαν στην τεταμένη πολιτική κατάσταση της Ελλάδας.

 

Πρωτομαγιά διαδήλωση Στοκχόλμη άρμα αλυσοδεμένη ελληνίδαΗ Ελλάδα αλυσοδεμένη. Φωτο. Από την εφημερίδα Καθημερινά Νέα


   Στη διαδήλωση της Στοκχόλμης, οι έλληνες είχαν δικό τους τμήμα. προπορεύονταν άρμα, με μια αλυσοδεμένη νεαρή ελληνίδα που συμβόλιζε την Ελλάδα. Το, άρμα, συνοδευόμενο από έξη άτομα ντυμένα με την εθνική ενδυμασία, κατέληξε στο Ολυμπιακό στάδιο της Στοκχόλμης. Στο κατάμεστο από διαδηλωτές στάδιο χαιρέτησε ο Μπάμπης Καλαντζής.

   Σε όλη την περίοδο του κοινοβουλευτισμού στην Ελλάδα, ο ήλιος έλαμψε πολύ λίγες φορές είπε χαρακτηριστικά ο ΄Αρνε Γκέιγιερ, πρόεδρος των Σουηδικών Εργατικών Συνδικάτων. 

   Ο Ερλάντερ, πρωθυπουργός της χώρας, στην ομιλία του στο Μάλμοε, είπε: η Ελλάδα σήμερα βρίσκεται στο κέντρο του ενδιαφέροντός μας. Η ελπίδα του ελληνικού λαού για ελευθερία έχει εκλείψει, προσωρινά. Μια στρατιωτική χούντα την έβαλε στην άκρη, καταστρέφοντας τα εύθραυστα θεμέλια πάνω στα οποία στηρίζονταν. Στο τέλος αυτού του μήνα ο ελληνικός λαός θα εξέλεγε την κυβέρνηση της αρεσκείας του, που θα προχωρούσε σε απαραίτητες κοινωνικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις, που τόσο έχει ανάγκη η χώρα. Στην Ελλάδα, φάνηκε ξεκάθαρα πως μια μικρή ομάδα της άρχουσας τάξης με κάθε κόστος, αγωνίζεται να διατηρήσει τα προνόμιά της και πως τα αιτήματα του κόσμου για ευημερία, δικαιοσύνη και δημοκρατία καταστέλλονται. Οι συμπάθειές μας βρίσκονται στο πλευρό των ελλήνων που αγωνίζονται για ελευθερία και δημοκρατία.


Ο Ολοφ Πάλμε στην 15σέλιδη ομιλία του, ομιλία πολιτική-διεκδικητική δεν παρέλειψε να αναφερθεί στο μακρινό Βιετνάμ, τη Ροδεσία και την Ελλάδα. Χιλιάδες είναι οι φυλακισμένοι, είπε, σε διάφορες χώρες γιατί ζητάν ελεύθερες εκλογές και κοινωνικές παροχές για τους φτωχούς.

Τα ΜΜΕ φέρνουν την πραγματικότητα αυτή στο σαλόνι του σπιτιού μας. Το μήνυμά τους δεν μπορούμε να το πετάξουμε αδιαφορώντας γιατί τα γεγονότα διαδραματίζονται μακριά μας, και φαντάζουν εξωπραγματικά. Αντικατοπτρίζουν μια κατάσταση που απέχει πολύ από μια σταθερή δημοκρατία, δυναμική οικονομία, κοινωνικές δραστηριότητες και καθημερινή πρόνοια. Τα γεγονότα αυτά οι Σουηδοί δεν μπορούμε να τα αντιμετωπίσουμε κλείνοντας τα μάτια και αδιαφορώντας, αλλά με συναίσθημα και συγκεκριμένες ενέργειες.

Αναφερόμενος σε ένα άλλο, πραγματικό, γεγονός είπε: Οι μειωμένες μερίδες στο ψωμί... η έλλειψη σε άλλα είδη τροφίμων... δημιούργησε ανάμεσα στους εργαζόμενος μια κατάσταση απελπισίας. Έχουν ήδη αρχίσει οργανωμένες διαμαρτυρίες... Οδήγησαν σε έκτροπα όπου έσπαζαν τζάμια σε καταστήματα και τα λεηλατούσαν... Επενέβη ο στρατός ....

Η εικόνα αυτή δεν είναι παρμένη από την Ελλάδα, το Βιετνάμ ή την Νότια Αφρική, αλλά από το Γιέτεμποργ της Σουηδίας το 1917, σύμφωνα με τη χρονιάτικη έκθεση του δήμου. Η εκδήλωση της πρωτομαγιάς (το 1917) ήταν περισσότερο μαζική από ποτέ. Στην ειρηνική, αυτή, εκδήλωση Προπορεύονταν το παιδικό τμήμα. κρατούσαν άσπρες σημαίες με το σύνθημα ψωμί και ειρήνη. Χαρακτηριστικό της πορείας στο Γκέτεμβοργ ήταν η λιτότητα και η αξιοπρέπεια αναφέρει η χρονιάτικη έκθεση.
Πολλοί από τους διαδηλωτές δεν είχαν δικαίωμα ψήφου. Είχαν όμως αυτοπεποίθηση. πίστευαν πως το εργατικό κίνημα με ειρηνικά μέσα θα άλλαζε την κοινωνία.

Η δημοκρατία, σήμερα, είναι μια λέξη ξεπλυμένη. Οι ομολογίες πίστης στις αρετές της, όμως, είναι περισσότερο διαδεδομένες από ποτέ. Όλοι οι δικτάτορες "βαφτίζονται" και αυτοαποκαλούνται δημοκράτες. Προσπαθούν να δείξουν ένα άλλο πρόσωπο προπαγανδίζοντας ότι είναι εγγυητές της ηρεμίας, διαφυλάσσουν την ειρήνη, αποτρέπουν την αναρχία και την διάλυση της κοινωνίας. Η στρατιωτική χούντα της Ελλάδας, μόλις πριν λίγες μέρες  έθεσε σαν κύριο στόχο της, τη διασφάλιση της κοινωνικής σταθερότητας. Αλλά είναι μια απατηλή σταθερότητα που στηρίζεται στην αστυνομική βία και οδηγεί σε αναταραχές. γίνεται σκληρότερη και βιαιότερη σε κάθε κοινωνική διεκδίκηση.

Η υποχρέωση να καταπολεμήσουμε την αδικία, υπάρχει πάντα. Η ιστορία μας διδάσκει πως τυραννίες πέφτουν, ισχυροί χάνουν τη δύναμή τους, άνθρωποι που φαντάζουν ανίκητοι σήμερα, γνωρίζουν την ήττα αύριο. Αυτό συμβαίνει γιατί πάντα υπάρχουν άνθρωποι θαρραλέοι, ιδεολόγοι που αρνούνται να υποταχθούν και να δεχθούν ότι τίποτε δεν μπορεί να αλλάξει.

 Στη μικρή αυτή χώρα, την Ελλάδα, ένα κίνημα που υποστηρίζεται από δημοκρατικά ιδεώδη έχει χρέος να κάνει γνωστές τις θέσεις του. Γι᾿ αυτό απαιτούμε: ελευθερία στους πολιτικούς κρατούμενους, και δημοκρατία στον ελληνικό λαό.    

 Ο σοσιαλισμός στηρίζεται στην πεποίθηση πως οι κοινωνικές συνθήκες μπορούν να αλλάξουν. Η πεποίθηση αυτή αποτελεί τη βάση της πίστης μας για ένα καλύτερο μέλλον. Αυτό μας υποχρεώνει να ενεργοποιηθούμε, να δράσουμε. Και αν δεν μπορέσουμε να πετύχουμε αυτό που φαντάζει αδύνατο, μπορούμε σταδιακά, με συνεχείς μεταρρυθμίσεις, να επεκτείνουμε τα όρια του εφικτού. 
Ας δουλέψουμε για μεγαλύτερη προστασία και αλληλεγγύη στη χώρα μας. Να δραστηριοποιηθούμε ενάντια στις στρατιωτικές δικτατορίες και τυραννίες. Να προβάλουμε ασταμάτητα τις ιδέες της ειρήνης, αλληλεγγύης και κοινωνικής δικαιοσύνης.

 Η εικόνα της χώρας μας σήμερα είναι διαφορετική (από αυτή του 1917). Η ανάπτυξη που σημειώθηκε στη Σουηδία είναι δυνατή και για άλλες χώρες. Γι᾿ αυτό είναι καθήκον μας να επανεξετάζουμε συνεχώς τις δυνατότητες κοινωνικής προόδου, να δείξουμε ότι μπορεί να δημιουργηθεί μια κοινωνία με πλατειά αλληλεγγύη και ανεπτυγμένο ομαδικό πνεύμα συνεργασίας, όπου οι άνθρωποι με δημοκρατικές διαδικασίες από κοινού θα αποφασίζουν για το μέλλον τους. Δεν μπορούμε να μιλάμε για διεθνή αλληλεγγύη, όταν αρνούμαστε την αλληλεγγύη στους φτωχούς και αναξιοπαθούντες στην ίδια μας τη χώρα.

Πρωτομαγιά 1968

Την επόμενη χρονιά, το 1968, στην πρωτομαγιάτικη εκδήλωση των σοσιαλδημοκρατών στη Στοκχόλμη συμμετείχε και η Μελίνα Μερκούρη.

Φωτο. Χ. Κοτσίνας

 


  Έξη χρόνια αργότερα, τον Αύγουστο του 1974, σε συνέντευξή της στην απογευματινή εφημερίδα Αφτονβλάντετ, θα πεί: (...)Θαυμάσια στη Στοκχόλμη(...) Οι κάτοικοι ήταν στο πόδι και διαδήλωσαν για μια ελεύθερη Ελλάδα. Έχω περάσει πολλά στη ζωή μου. Η μεγαλύτερη, η πλέον υπέροχη και αξέχαστη εμπειρία που έζησα ποτέ, είναι η διαδήλωση της Πρωτομαγιάς το 1968 στη Στοκχόλμη (συμμετείχε για πρώτη φορά σε εργατική εκδήλωση. σημ Τοξότη) ...

Ο Πάλμε δεν παρέλειψε να αναφερθεί στη χώρα μας.

Πριν ένα χρόνο η χούντα πραξικοπηματικά πήρε την εξουσία στην Ελλάδα. Οι φυλακές της Γυάρου και Λέρου γέμισαν. Οι δημοκρατικοί θεσμοί κονιορτοποιήθηκαν. Η ελευθερία έκφρασης καταργήθηκε. Από πληροφορίες κρατουμένων μαθαίνουμε για φρικτά βασανιστήρια που γίνονται, καθώς και την άκαμπτη θέληση του λαού για ελευθερία.
Ο ηλικιωμένος Γ. Παπανδρέου, στην έκκλησή που απεύθυνε από τον τόπο κράτησής του, είπε: Δεν ζητάμε ανάμειξη στις εσωτερικές μας υποθέσεις. Ζητάμε αλληλεγγύη και υποστήριξη. Και πρόσθεσε ότι, εάν η οικονομική και στρατιωτική υποστήριξη που παίρνει η Ελλάδα σαν χώρα του ΝΑΤΟ σταματήσει, τότε η χούντα θα σωριαστεί αμέσως.

Ένας νεαρός έλληνας ποιητής (ο Κωστής Παπακόγκος πρόσφυγας στη Σουηδία, σημ. Τοξότη) έγραψε πρόσφατα. γυρνάει σα φάντασμα / στις πολιτείες του κόσμου / χτυπάει τις πόρτες σας,/ ανοίχτε!.
Σε πολλά μέρη του κόσμου η Ελλάδα συναντά κλειστές πόρτες.

Πως θα αντιδράσουμε εμείς; Θα απαντήσουμε πως η ουδετερότητά της Σουηδίας, μας απαγορεύει να εκφραστούμε για κάτι, επειδή η γνώμη μας θα παρερμηνευθεί; Θα πούμε ότι η ουδετερότητά μας, μας απαγορεύει να δείξουμε την αμέριστη αλληλεγγύη μας προς την Ελλάδα με συγκεκριμένους τρόπους ή θα ανοίξουμε τις πόρτες και με χαρά θα πούμε:
καλωσορίζουμε τον Ανδρέα Παπανδρέου στη χώρα μας. Ο Α. Π. αντιπροσωπεύει τις δυνάμεις αυτές, που θέλουν να αποκαταστήσουν τον σεβασμό των ανθρώπινων αξιών και της αξιοπρέπειας στην Ελλάδα.
Καλωσορίζουμε τη Μελίνα Μερκούρη στη σημερινή  διαδήλωση της Πρωτομαγιάς. Τη Μελίνα που αντιπροσωπεύει την αδάμαστη θέληση για ελευθερία και δικαιοσύνη που μάθαμε να θαυμάζουμε στον ελληνικό λαό.

Καλωσορίζουμε τους έλληνες στη Σουηδία. Νοσταλγούμε μαζί τους, την ημέρα εκείνη που οι χούντες θα ανήκουν στην ιστορία, και με υπερηφάνεια θα ξαναδούμε μια ελεύθερη και δημοκρατική Ελλάδα.

Βλέπουμε από κοινού την ημέρα αυτή που ο ελληνικός λαός θα επανακτήσει το δικαίωμα της αυτοδιοίκησης.

 

Παναγιώτης Καλογιάννης 30 Απρίλη, 2014

 

Πηγές:

Αρχείο και βιβλιοθήκη του εργατικού κινήματος.

  • Αρχείο Τάγκε Ερλάντερ
  • Αρχείο Ούλοφ Πάλμε

Εφημερίδες, Dagens Nyheter και Svenska Dagbladet

 

Παραπομπές: Ολόκληρο το ποίημα του Κωστή Παπακόγκου ΕΝΑΣ ΛΑΟΣ ΑΠΟΚΕΦΑΛΙΣΜΕΝΟΣ

 

Επιστροφή στην αρχή της σελίδας.