Προγραμματικό

ΑΝΤΑΙΟΣ

Το 1980 έγινε μια μνημειώδης επανέκδοση από το Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο (ΕΛΙΑ) ενός από τα πιο σημαντικά επιστημονικά περιοδικά στην ιστορία του λαϊκού κινήματος.

   «Με γεμίζει μεγάλη χαρά και συγκίνηση η επανέκδοση όλων των τόμων του περιοδικού «ΑΝΤΑΙΟΣ» που κυκλοφόρησαν την χρονική περίοδο 1945-1951. Η σύνταξη και κινητήριος δύναμη του έργου αυτού υπήρξε ο πατέρας μου Δημήτρης Μπάτσης», γράφει η κόρη του Δημήτρη Μπάτση, Ελένη Μπάτση-Λυκιαρδοπούλου.

 

   Από τις σελίδες του ΑΝΤΑΙΟΥ, γράφει η κόρη του Μπάτση, «γνωρίζουμε τον τότε νέο επιστήμονα ο οποίος μέσα στα δέκα πιο γόνιμα χρόνια και τα τελευταία άλλωστε της ζωής του, μεταξύ 25 και 35 χρονών, οραματίστηκε μια Ελλάδα Ελεύθερη, ανεξάρτητη, η οποία θα μπορούσε να αναπτυχθεί αντλώντας δύναμη από το φυσικό της πλούτο.
   »Στήριξε τις ελπίδες που είχε όχι μόνο στα στοιχεία τα οποία μελέτησε με πάθος αποδεικνύοντας τη θεωρία του, αλλά ειδικά στο ανθρώπινο δυναμικό: στους επιστήμονες με καθαρό μυαλό οι οποίοι την εποχή εκείνη συμμερίζονταν τον ενθουσιασμό του και προσδοκούσαν με τις γνώσεις τους να δώσουν στην Ελλάδα τα φτερά που χρειάζεται για να πετάξει».

   Η προσφορά όλων των περιοδικών του ΑΝΤΑΙΟΥ είναι πολύ σημαντική, όχι μόνο για τους ιστορικούς ερευνητές και επιστήμονες, αλλά και για το ευρύ κοινό που θέλει να γνωρίσει βαθύτερα και από πρώτο χέρι σημαντικές πλευρές της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.

   Ο ΑΝΤΑΙΟΣ κυκλοφόρησε το πρώτο του τεύχος με ημερομηνία 20 Μαΐου 1945 και το τελευταίο με την ένδειξη Ιούνιος - Ιούλιος 1951. Ως το 5ο τεύχος, διευθυντής ήταν ο Χ. Θεοδωρίδης και στη συνέχεια τη διεύθυνση ανέλαβε συντακτική επιτροπή με υπεύθυνο τον Δ. Μπάτση, ο οποίος κατόπιν έγινε διευθυντής κι έμεινε σ' αυτήν τη θέση ως το τελευταίο τεύχος, που ήταν τελευταίο, όχι επειδή το θέλησαν οι άνθρωποι του «ΑΝΤΑΙΟΥ», αλλά επειδή το επέβαλε το μετεμφυλιακό - αμερικανόδουλο καθεστώς. Είναι γνωστό, άλλωστε, ότι τον Οκτώβρη του '51 ο Μπάτσης συνελήφθη και στη συνέχεια καταδικάστηκε σε θάνατο και εκτελέστηκε μαζί με το Ν. Μπελογιάννη, τον Καλούμενο και τον Αργυριάδη.

    Στις σελίδες του ΑΝΤΑΙΟΥ, φιλοξενήθηκαν μελέτες και άρθρα του Ν. Κιτσίκη, του Χ. Θεοδωρίδη, του Δ. Μπάτση, του Α. Αγγελόπουλου, του Η. Ηλιού, του Σ. Μάξιμου, του Κ. Σωτηρίου, του Κ. Σακαντάνη, των Κ. και Ι. Δεσποτόπουλου και δεκάδων άλλων κορυφαίων επιστημόνων και διανοουμένων του τόπου μας.  
Ο ΑΝΤΑΙΟΣ ήταν ένα επιστημονικό περιοδικό. Όμως, δεν ήθελε την επιστήμη αποκομμένη από το λαό, αλλά δύναμη γι' αυτόν, αρωγό στην ικανοποίηση των αναγκών του. «Μια επιστήμη για το εαυτό της - έγραφε στο πρώτο τεύχος ο Χ. Θεοδωρίδης -, η "εαυτής ένεκα και ου των αποβαινόντων", όπως την ήθελε ο Αριστοτέλης, δεν είχε νόημα για μένα. Μα, την ανάγκη να σταθώ κοντά στο μεγάλο κοινό δεν την ένιωσα επιτακτικότερα, παρά σ' αυτές τις γεμάτες τραγικό μεγαλείο μέρες». Η «Επιστήμη - Ανοικοδόμηση, Επιστημονική Εταιρεία Μελέτης Νεοελληνικών Προβλημάτων», ΕΠ-ΑΝ, στη διακήρυξή της, σημείωνε χαρακτηριστικά: «Ζητούμε να καταργήσουμε την επιστήμη σαν κοινωνικό προνόμιο και να την καταστήσουμε λαϊκό απόκτημα. Να μετατοπίσουμε τις υλικές και κοινωνικές βάσεις της από τη συντηρητική ολιγαρχία στο λαό».

  Μέχρι τα τέλη του 1947, ο ΑΝΤΑΙΟΣ αυτοπροσδιοριζόταν ως «περιοδικό για τη μελέτη των προβλημάτων της ανοικοδόμησης». Πώς, όμως, έβλεπε τα ζητήματα της ανοικοδόμησης; Στο πρώτο τεύχος, ο Δ. Μπάτσης υπογράμμιζε πως «προϋπόθεση για να τεθούν τα θεμέλια της ανοικοδόμησης, στο απώτερο μέλλον σε πλατιές και κοινωνιστικές βάσεις είναι να λευτερωθή ο λαός και η οικονομία του από κάθε αντιπαραγωγικό, αντιοικονομικό και εκμεταλλευτικό μπόδιο που έστηνε στην πρόοδο της χώρας μια μονοπωλιακή κερδοσκοπική ολιγαρχία». Στο ίδιο τεύχος, ο Ν. Κιτσίκης αποσαφήνιζε πως «ανοικοδόμηση σημαίνει ολοκλήρωση των επιδιώξεων του σοσιαλισμού», ενώ ο Ι. Δεσποτόπουλος προσδιόριζε ότι παγκοσμίως υπήρχαν τρεις κατευθύνσεις, όσον αφορά την ανοικοδόμηση:

    «Η πρώτη κατεύθυνση - έγραφε - με τη λέξη ανοικοδόμηση δεν εννοεί τίποτα που να 'χει σχέση μ' αυτήν. Γι' αυτήν υπάρχει μια μεγάλη ευκαιρία απάτης και εύκολης κερδοσκοπίας με τα "μέσα" που θα διατεθούν για βοήθεια των εξαθλιωμένων λαών της Ευρώπης...

   Η δεύτερη κατεύθυνση εννοεί.... να κτιστή πάλι αυτό που υπήρχε και καταστράφηκε. Να κυλιστεί ο κόσμος της Ευρώπης στα παλιά του αυλάκια, στην παλιά του ομαλότητα. Να οικοδομηθή ο γνωστός μας κόσμος. Βέβαια, κάποιο φρεσκάρισμα, μερικές διορθώσεις θα "παραχωρηθούν"... Σύμφωνα, λοιπόν, με την παραπάνω κατεύθυνση, η έννοια της ανοικοδόμησης ταυτίζεται με την κεφαλαιοκρατική ανόρθωση στις χώρες που αυτή σαν πραγματικότητα έχει καταστραφεί...

    Η τρίτη κατεύθυνση προς την ανοικοδόμηση είναι αυτή που πηγάζει από τα ίδια τα πράγματα. Θετικά στοιχεία που άφησαν ο πόλεμος και η κατοχή στην Ευρώπη είναι: Η ραγδαία κατάρρευση των αρνητικών στοιχείων που υπήρχαν γενικά στη ζωή κάθε χώρας. Ο καταπληκτικός περιορισμός της αστικής τάξης που ισοδυναμεί με εξαφάνισή της. Η αύξηση και η ενότητα των λαϊκών μαζών της Ευρώπης. Οι κοινές των πεποιθήσεις και η φανατική των προσήλωση στο σοσιαλισμό... Το ζήτημα δεν είναι μόνο πώς θα κατασκευάσουμε πάλι τα κτίρια, τα γεφύρια, τις μηχανές κλπ. που καταστράφηκαν. Αυτό θεωρητικά είναι ζήτημα τεχνικό και λογιστικό. Το πραγματικό πρόβλημα είναι, κατασκευάζοντας κτίρια, συγκοινωνίες, εργοστάσια, ποιον οργανισμό πραγματοποιούμε».

   Τέλος, η «Επιστήμη - Ανοικοδόμηση, Επιστημονική Εταιρεία Μελέτης Νεοελληνικών Προβλημάτων» (ΕΠ-ΑΝ), στη διακήρυξή της, όριζε την ανοικοδόμηση ως εξής: «Μα, όταν λέμε ανοικοδόμηση, εννοούμε τις πιο ριζικές, τις πιο βαθιές και τις πιο ριζοσπαστικές μεταβολές στην κοινωνική και εθνική μας ζωή, εννοούμε την πιο δυνατή και με τα πιο σύγχρονα τεχνικά μέσα εκμετάλλευση του πλούτου μας, την ενεργητική αξιοποίηση της εργασίας του μέσα στους ανώτατους αποδοτικούς όρους, τη μετατροπή της Ελλάδας σε βιομηχανική χώρα, την αποκατάστασή της σε ανώτερα επίπεδα υλικού και πνευματικού βίου, γιατί μόνο μέσα απ' αυτές τις μεταβολές μπορεί να φτάσει η χώρα σ' ένα πραγματικό σοσιαλιστικό καθεστώς» (τεύχος 12/30 - 11- 1945).

   Η μελέτη του μας βοηθάει να αντιληφθούμε σε βάθος τη σύγχρονη ιστορία του τόπου μας, να κατανοήσουμε τις βαθύτερες αιτίες των πολιτικών και ταξικών συγκρούσεων της δεκαετίας του '40, το αποτέλεσμα των οποίων σημάδεψε τη μετέπειτα πορεία της χώρας και καθορίζει μέχρι σήμερα τη ζωή μας. Με αυτήν την έννοια, αλλά και λόγω της επιστημονικής πληρότητας του περιεχομένου του, ο ΑΝΤΑΙΟΣ παραμένει επίκαιρος όσο ποτέ, αφού οι κοινωνικές αντιθέσεις που τον γέννησαν είναι υπαρκτές και αναλλοίωτες.

 

 

   Παναγιώτης Καλογιάννης, Στοκχόλμη 20-5-2019

 

   ΥΓ:  Ο Τοξότης θα αναρτήσει δημοσιευμένα άρθρα στον ΑΝΤΑΙΟ.

 

  <  προηγούμενο | επόμενο >

 

   Επιστροφή στην αρχή της σελίδας.