...

Ποιος βοήθησε και ποιος επιβουλεύτηκε τη Κυπριακή Δημοκρατία

Το Κυπριακό είναι πάλι στην επικαιρότητα, με τους συμμάχους1(;) μας αγγλοαμερικάνους να έχουν ετοιμάσει την κατάλυση της Κυπριακής Δημοκρατίας, κατάλυση που σημερινοί πολιτικοί είναι έτοιμοι να την παρουσιάσουν σαν μεγάλη επιτυχία. Επιτυχία, ναι, αλλά για ποιόν; Σίγουρα όχι για την ελληνοκυπριακή πλευρά. Η δεσπόζουσα θέση της Κύπρου στην Ανατολική Μεσόγειο –το νησί είναι ένα αβύθιστο αεροπλανοφόρο– έχει βάλει την Κύπρο στις πρώτες θέσεις των αμερικάνικων γεωπολιτικών συμφερόντων πριν από πολλές δεκαετίες. Χονδρικά μπορούμε να πούμε ότι κρίσιμο  σημείο, των σημερινών δεινών της Κύπρου, είναι η απόσυρση στα μέσα της δεκαετίας του 1950 εκ μέρους της Ελλάδας του Κυπριακού θέματος από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών, και η αποδοχή της Τουρκίας σε άμεσα ενδιαφερόμενο, ενώ δεν είχε κανένα νόμιμο δικαίωμα στην Κύπρο. Η μετατροπή του Κυπριακού, δηλαδή, από πρόβλημα διεθνές σε διμερές (μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας). Στη συνέχεια, έγιναν πολλές απόπειρες, πριν την τούρκικη εισβολή το 1974, για να καταλυθεί η Κυπριακή Δημοκρατία. Η πρώτη απ’ αυτές έγινε, αν όχι με την παρότρυνση, σίγουρα με την ανοχή των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής (ΗΠΑ) το καλοκαίρι του 1964 όταν η Τουρκία του Ισμέτ Ινονού ήταν έτοιμη να εισβάλλει στο νησί. 
   Επικρατεί η αντίληψη ότι ο Λευκός Οίκος –η επιστολή Τζόνσον στον Ισμέτ Ινονού, που έχει δοθεί στη δημοσιότητα– απέτρεψε την εισβολή αυτή. Είναι όμως αυτή η αλήθεια; Θα παραθέσω μια μαρτυρία του Βάσου Λυσσαρίδη και, τα συμπεράσματα δικά σου.
   Ο Βάσος Λυσσαρίδης, εμβληματική μορφή των κοινωνικών και εθνικών αγώνων στην Κύπρο, ιδρυτής και πρόεδρος της ΕΔΕΚ του σοσιαλιστικού κόμματος της Κύπρου, είχε έρθει στη Στοκχόλμη στην πρώτη τετραετία της διακυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ. Μεταξύ άλλων συνάντησε την  Ελληνική Παροικία στους χώρους της Ελληνικής Πολιτιστικής Στέγης. Το βράδυ, αντιπρόσωποι απ’ τα κόμματα (ΠΑΣΟΚ, ΚΚΕ, και ΚΚΕ Εσωτερικού) παρέθεσαν γεύμα προς τιμήν του στο εστιατόριο Morkulla.  
   Θα εκπροσωπούσα το ΚΚΕ Εσωτερικού, το οποίο στις εκλογές του 1981 πήρε ποσοστό 1.37% και δεν εξέλεξε βουλευτή. Για να ”γνωρίσω” το κυπριακό πρόβλημα, ώστε να μπορέσω ν’ αλλάξω μερικές σοβαρές κουβέντες μαζί του, διάβασα το βιβλίο του Ε. Τσελέπη «Το κυπριακό και οι συνωμότες του”.  Παρακολουθούσα μια ανούσια συζήτηση, μέχρι που ειπώθηκε (με ειρωνική χροιά) ότι είμαι εκπρόσωπος του ΚΚΕ Εσωτερικού. Στη συνέχεια, είχα όχι μόνο μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση με το Βάσο Λυσσαρίδη, αλλά και μια σημαντική αποκάλυψη σχετικά με την αποτροπή μιας απειλούμενης τούρκικης εισβολής στην Κύπρο. 
Αφού ο Β. Λυσσαρίδης αναφέρθηκε στο Μπάμπη Δρακόπουλο και τον Λεωνίδα Κύρκο, εγκωμίασε τη θέση του ΚΚΕ Εσωτερικού για το Κυπριακό. Στη συνέχεια της συζήτησής μας, αναφέρθηκε στην κρίση του 1964, στην εισβολή με την οποία απειλούσε η Τουρκία, και πως αποφεύχθηκε.

Η Κρίση –κίνδυνος επέμβασης   

   Ο Μακάριος γνώριζε ποιοι υποδαύλιζαν την Τουρκία, και δεν είχε καμιά εμπιστοσύνη στον αμερικανικό παράγοντα. Γι’ αυτό, ο Μακάριος, απευθύνθηκε στον μοναδικό υποστηριχτή της Κυπριακής Δημοκρατίας, τη Σοβιετική ένωση. Την αποστολή αυτή ανέθεσε σ’ εμένα, λέει ο Βάσος Λυσσαρίδης, γιατί, στις δύσκολες εκείνες στιγμές με θεωρούσε τον πλέον έμπιστό του. Μαζί μου ήταν και ο υπουργός Εμπορίου Ανδρέας Αραούζος για προκάλυμμα. Από τη Μόσχα πήγαμε, με ειδική πτήση, στη Μαύρη Θάλασσα, στο Σότσι να συναντήσουμε τον Νικήτα Χρουτσώφ. Τον συναντήσαμε όταν έπαιρνε το πρωινό του. Αφού ο υπουργός ανέπτυξε τα δικά του, πληροφόρησα τον Χρουτσώφ ότι αναμένουμε μια τουρκική  επίθεση στην Κύπρο και τον ρώτησα  τι βοήθεια μπορεί να περιμένουμε από τη Σοβιετική ένωση.
   Ο Χρουτσώφ με άκουσε με προσοχή, και μου είπε με το χαρακτηριστικό του ύφος: «βλέπεις τι τρώω; Τρώω ελιές από την πατρίδα σου!». «Κυπριακές», ρώτησα. «Όχι!», μου λέει, «ελληνικές!».
   Δεν ήταν τυχαία τα λόγια του. Αλλά δεν ήμουν βέβαιος.
Συνεχίζοντας ο Χρουτσώφ, λέει: «βλέπεις εκείνα τα βουνά;», (τα Ποντιακά όρη), δείχνοντας προς τις αρχαίες ελληνικές αποικίες Τραπεζούντα και Κερασούντα. «Τα βλέπω, απάντησα». «Τα βουνά αυτά έχουν πολλές ελιές και είναι ελληνικά. Τώρα εκεί είναι η Τουρκία. Μια μεγάλη χώρα σαν τη Σοβιετική Ένωση δεν μπορεί να επιτρέψει σε αυτή τη μικρή δύναμη να κάνει εισβολή στη χώρα σου».
   Εγώ ξέχασα τη διπλωματία συνεχίζει ο Λυσσαρίδης. Ήθελα να είμαι σίγουρος και τόλμησα να ρωτήσω: «αν όμως καταληφθείτε εξ απροόπτου;». Γέλασε χωριάτικα και μου λέει: «δε μου λες για τουρισμό σε έστειλε ο Μακάριος εδώ;».
   Αποτέλεσμα της επίσκεψης αυτής ήταν η προειδοποίηση της Μόσχας προς την Ουάσιγκτον ότι, αν η Τουρκία εισβάλει στην Κύπρο, η Σοβιετική Ένωση θα πάρει μέτρα εναντίον της Τουρκίας. (Προφανώς στρατιωτικά). Τότε ο Τζόνσον, στις 5 Ιουνίου του 1964, αναγκάστηκε να γράψει την περιβόητη επιστολή προς τον Πρόεδρο της Τουρκίας Ισμέτ Ινονού.
Η Ουάσιγκτον, επομένως, φαίνεται ότι ανέκρουσε πρύμνα σε ότι αφορά μια τουρκική εισβολή στην Κύπρο, όταν η Μόσχα την προειδοποίησε ότι “αν υπάρξει μια ένοπλη ξένη εισβολή της κυπριακής επικράτειας”, τότε “η Σοβιετική Ένωση θα βοηθήσει την Κυπριακή Δημοκρατία να υπερασπιστεί την ελευθερία και ανεξαρτησία της εναντίον της ξένης επέμβασης”. Δεν είναι ο Τζόνσον που ματαίωσε την εισβολή, όπως οι παραχαράκτες της ιστορίας διαδίδουν, αλλά ο Χρουτσώφ σύμφωνα με προσωπική μαρτυρία και προσωπική εμπειρία του Β. Λυσσαρίδη.
   Το Κυπριακό, όμως, δεν έφυγε από την ατζέντα των ΗΠΑ. Η Ουάσιγκτον φαίνεται ότι πάγωσε προσωρινά μια εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο, γατί οι Ηνωμένες Πολιτείες ανησύχησαν όχι μόνο για άμεση συνδρομή στην κυπριακή άμυνα, αλλά και για την πιθανότητα σοβιετικής επέμβασης εναντίον της ίδιας της Τουρκίας, αν αυτή εισέβαλε στην Κύπρο.
   Άλλωστε στην επιστολή Τζόνσον, προς τον πρόεδρο της Τουρκίας Ισμέτ Ινονού, αναφέρεται ότι δεν θα υπάρξει λύση του Κυπριακού που δεν θα ικανοποιεί τα τουρκικά συμφέροντα. «[…] Δεν έχουμε καμία πρόθεση να δώσουμε υποστήριξη σε λύση στην Κύπρο που θα θέτει σε κίνδυνο την Τουρκοκυπριακή κοινότητα […]. Αλλά θέλω να σε διαβεβαιώσω ότι διατηρούμε βαθύ ενδιαφέρον αναφορικά με τα συμφέροντα της Τουρκίας και των Τουρκοκυπρίων και αυτό θα διατηρηθεί[…]». Διατηρήθηκε στην πολιτική Κίσσινγκερ με την πρώτη και δεύτερη τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974, με το σχέδιο Ανάν, και τις φιλότιμες προσπάθειες που καταβάλλονται σήμερα να καταλυθεί η Κυπριακή Δημοκρατία. Γιατί μόνο με την κατάλυσή της εξυπηρετούνται τα Τουρκικά συμφέροντα. Άλλωστε η Άγκυρα, έχει χαρακτηρίσει σε επίσημο έγγραφο που κυκλοφόρησαν στην Ευρωπαϊκά Ένωση στην περίοδο Σαμαρά Βενιζέλου την Κυπριακή Δημοκρατία σαν ανύπαρκτη πολιτικά.

Οι Σοβιετικοί, και όχι οι αμερικάνοι, απέτρεψαν την εισβολή.

   «Την άποψη ότι οι Σοβιετικοί και όχι οι Αμερικανοί απέτρεψαν την εισβολή του 1964 υιοθετεί, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο William Mallinson, Βρετανός διπλωμάτης και ιστορικός, συγγραφέας πολλών βιβλίων για την Κύπρο και την Ελλάδα».
   Ο Μάλλινσον έχει ερευνήσει τα αρχεία του Φόρειν Όφις και παρουσίασε ένα τηλεγράφημα από την βρετανική πρεσβεία προς το Λονδίνο, όπου οι Βρετανοί ενημερώνουν τον ΟΗΕ πως θα μείνουν απαθείς σε ενδεχόμενη εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο, και ζητούν να κάνει το ίδιο και η δύναμη του ΟΗΕ στο νησί. Σε σχετικό τηλεγράφημα, με ημερομηνία 7 Ιουλίου 1964, αναφέρεται σχετικά, σύμφωνα πάντα με τον κ. Μάλλινσον:
   «Καταστήσαμε σαφές στα Ηνωμένα Έθνη, ότι δεν θα μπορούσαμε να συμφωνήσουμε στη χρήση της UNFICYP» (σ.σ. Ειρηνευτική Δύναμη του ΟΗΕ στην Κύπρο) «για να αποκρούσει εξωτερική επέμβαση και ότι οι πάγιες διαταγές στα στρατεύματά μας εκτός UNFICYP, είναι να αποσυρθούν στις Περιοχές Κυριάρχων Βάσεων αμέσως μόλις συμβεί τέτοια επέμβαση»  (British Embassy, Washington to Foreign Office, 7 July 1964, telegram 8541, NA FO 371/174766, file C1205/2/G).
   Συνεχίζοντας ο Μάλλιντον είναι απόλυτα σαφής: «η σταθερή σοβιετική στάση μοιάζει να απέτρεψε το 1964 την τουρκική εισβολή και τον διαμοιρασμό της Κύπρου σε δύο χώρες του ΝΑΤΟ, άποψη που ενστερνίζονται και άλλοι μελετητές της περιόδου». (Dodd, Clement, The Cyprus Issue, Eothen Press, Huntingdon, 1995, p. 33). Celik, Yasemin, Contemporary Turkish Foreign Policy, Praeger, Westpoint, 1999, p. 49. Και Joseph, Joseph S., Cyprus: Ethnic Conflict and International Politics, St. Martin’s Press, London and New York, 1997).

 Αλλαγή των μέσων, όχι των σκοπών -το περιστατικό με τον Μπωλ και η μαρτυρία Πάκαρντ

    «Αν ο Πρόεδρος Τζόνσον απέσυρε την υποστήριξη, ή την ανοχή μιας τουρκικής εισβολής στην Κύπρο το 1964, δεν παραιτήθηκε από τις κεντρικές επιδιώξεις της πολιτικής των ΗΠΑ μέσω άλλων μεθόδων και “διόδων”.
      Όταν το 1964, επισκέφθηκε την Κύπρο ο Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Τζωρτζ Μπωλ, ο Μάρτιν Πάκαρντ, αξιωματικός της υπηρεσίας πληροφοριών του βρετανικού βασιλικού ναυτικού, τον πήρε με ελικόπτερο να του δείξει την πράσινη γραμμή. Ο Πάκαρντ, όπως είπε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, έπρεπε να φροντίσει όχι μόνο να σταματήσουν οι διενέξεις Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, αλλά και να τους επανασυμφιλιώσει, κάτι που έκανε σε αγαστή συνεργασία τόσο με τον Μακάριο, όσο και με τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Κιουτσούκ. Μετά το πέρας της πτήσης πάνω από την πράσινη γραμμή, ο Μπωλ, σύμφωνα με τον Πάκαρντ, τον χτύπησε στην πλάτη και του είπε:
  «Φανταστική δουλειά γιε μου. Αλλά τα κατάλαβες όλα λάθος. Δεν σου έχει πει κανείς ότι η δουλειά μας εδώ είναι να χωρίσουμε, όχι να ενώσουμε;». (Όλη η ιστορία υπάρχει στο βιβλίο του Getting It wrong: Fragments from a Cyprus Diary 1964).
   Αλλά και ο ίδιος ο Υπουργός Εξωτερικών της Μεγάλης Βρετανίας Χάρολντ Μακμίλαν χρειάστηκε να εξηγήσει στο υπουργικό συμβούλιο τι έκανε στις διαπραγματεύσεις λέγοντας: «Ο σκοπός μας είναι να αντιτάξουμε στους Έλληνες την τουρκική άρνηση να δεχθούν τη διχοτόμηση και να τους εξαναγκάσουμε να δεχτούν τη δική μας κυριαρχία».
   Ας μην ξεχνάμε τη φράση ενός θεωρητικού της αγγλικής αποικιοκρατίας, ο οποίος έθεσε το Κυπριακό με … εγελιανούς όρους (!). “η θέση είναι η Ένωση, το δικαίωμα των Ελλήνων στην αυτοδιάθεση, η αντίθεση είναι η τουρκική διεκδίκηση για Διχοτόμηση, η σύνθεση είναι η δική μας κυριαρχία”.

Οι σύμμαχοί(;) μας.

   Ο ισχυρός σύμμαχος, μας λέει ο Θουκυδίδης, πρέπει να προστατεύει τον αδύνατο σε σύγκρουση με ισχυρότερο σύμμαχο. Αλλά, στις διεθνείς σχέσεις το δίκαιο και η ηθική καταργούνται. Οι πιέσεις των αγγλοαμερικάνων στους αδύνατους, Ελλάδα και Κύπρο, ήταν αφόρητες. Διευκολύνονται, σ’ αυτό, από την πολιτική την οποία ασκούν οι πολιτικοί στην Ελλάδα –από το 1831 ακόμα– έχοντας αναθέσει εργολαβικά σε ξένους την εξωτερική πολιτική της Ελλάδας.
     Ιστορική έχει άλλωστε μείνει η φράση του Προέδρου Λύντον Τζόνσον το 1964, προς τον Έλληνα Πρέσβη στην Ουάσιγκτον, όπως την αναφέρει ο Richard Clogg στο βιβλίο του Α Concise History of Greece από τις εκδόσεις Cambridge University Press. Όταν ο Πρέσβης προσπάθησε να του εξηγήσει ότι το ελληνικό κοινοβούλιο δεν θα επέτρεπε να παραχωρηθεί στην Τουρκία το Καστελόριζο, όπως προέβλεπε το σχέδιο Άτσεσον-Μπωλ, ο Πρόεδρος του είπε επί λέξει: “Γαμώ το κοινοβούλιό σας. Γαμώ το Σύνταγμά σας”. 
      Ύστερα από ένα χρόνο, ο Κοκός εξανάγκασε σε παραίτηση τον πρωθυπουργό Γεώργιο Παπανδρέου, και τρία χρόνια αργότερα ο Παττακός έβαλε την Ελλάδα στο γύψο. Ο Γεώργιος Παπαδόπουλος απέσυρε την ελληνική μεραρχία από την Κύπρο, και ο διάδοχός του Δημήτριος Ιωαννίδης οργάνωσε το πραξικόπημα και την απόπειρα δολοφονίας του Μακαρίου. Ο δρόμος για νόμιμη επέμβαση της Τουρκίας, σαν εγγυήτριας δύναμης, είχε στρωθεί. Η ΕΟΚΑ Β’ προσπάθησε λίγο αργότερα να δολοφονήσει τον Βάσσο Λυσσαρίδη, και δολοφόνησε τελικά τον Δώρο Λοΐζου. Πολύ αργότερα ο Πρόεδρος Κλίντον και ο αναπληρωτής Υπουργός Εξωτερικών Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ ζήτησαν συγγνώμη για αυτά τα γεγονότα, αλλά συνέχισαν τις προσπάθειές τους στα βρωμερά τους σχέδια.
   Την περίοδο αυτή επεξεργάζονται την κατάλυση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Δυστυχώς η εξαχρείωση είναι ιδιότητα διαχρονική. Υπάρχουν Στρατοκλήδες2 που θα πανηγυρίσουν αναγγέλλοντας νίκη λαμπρή.

 

   Παναγιώτης Καλογιάννης, Φλεβάρης 2017

   

   1. Ο Ισχυρός σύμμαχος οφείλει να προστατεύει τον αδύνατο. Η Αγγλία στην αρχή, και η Αμερική στη συνέχεια ποτέ δεν προστάτευσαν τα ελληνικά συμφέροντα. Είχαν, και συνεχίζουν να έχουν, τα βλέμματά τους ανατολικότερα.    

   2. Στην ναυμαχία της Αμοργού, ανάμεσα στον Μακεδονικό και τον Αθηναϊκό στόλο, ο Αθηναϊκός στόλος ηττήθηκε και η ναυτική δύναμη της Αθήνας καταστράφηκε οριστικά. Χαρακτηριστικό της εξαχρείωσης στην οποία είχαν φτάσει οι δημαγωγοί της Αθήνας είναι το ότι ένας απ’ αυτούς, ο Στρατοκλής, κατέπλευσε στον Πειραιά μια μέρα πριν από τα υπολείμματα του στόλου, και ανήγγειλε νίκη λαμπρή.

 

 

   Επιστροφή στην αρχή της σελίδας.