.

Αγγλικός αεροπορικός βομβαρδισμός σε πλοίο του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού

Το «Wiril»1 (Ατρόμητος) είναι το μοναδικό από τα «Λευκά πλοία»2, για το οποίο υπάρχουν δημοσιεύματα στον ελληνικό Τύπο της εποχής. Το πλοίο στις 7-2-44 ξεφόρτωνε στο λιμάνι της Χίου το δυσεύρετο και πολυτιμότατο φορτίο του: 495 τόνους σιτάρι, 50 τόνους διάφορα είδη, και έξη βαρέλια βενζίνη. Ο ουρανός πάνω από την Χίο ήταν καταγάλανος, έπνεε ήπιος νότιος άνεμος και τίποτα δεν προμήνυε την τραγωδία που έρχονταν με ταχύτητα αεροπλάνου. Στις 11:40 εμφανίσθηκαν σε χαμηλό ύψος έξη αγγλικά πολεμικά αεροπλάνα, έχοντας ειδική αποστολή να σκορπίσουν τον Αγγλικό Χάρο τόσο στους πεινασμένους Χιώτες όσο και στο πλήρωμα του πλοίου, παρόλο που, σαν πλοίο του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού είχε ελευθεροπλοϊα. Το σήμα του Ερυθρού Σταυρού και η σουηδική σημαία με τα οποία ήταν βαμμένο το καράβι –όπως η συμφωνία των εμπολέμων προέβλεπε– ήταν εμφανή στους αεροπόρους. Αυτοί όμως, εκτελούσαν διατεταγμένη αποστολή θανάτου στα πλαίσια της πολιτικής της Μεγάλης Βρετανίας.

Ο «Ατρόμητος» (Wiril) ντυμένος στα άσπρα με το σύμβολο του Ερυθρού Σταυρού και τη Σουηδική σημαία. Φωτο: Αρχείο Arninge

   Ο βομβαρδισμός του «Ατρόμητου» (Wiril) όπως γράφτηκε από τον καπετάνιο, στο ημερολόγιο του πλοίου.

    «Στις 7 του Φλεβάρη 1944, στις 11:40, έξη αγγλικά πολεμικά αεροπλάνα πετώντας σε χαμηλό ύψος βομβάρδισαν το λιμάνι [της Χίου] με εμπρηστικές και εκρηκτικές βόμβες. Επίσης κανονιοβόλησαν την αποβάθρα και το πλοίο με πολυβόλα. Αμέσως, έξη βαρέλια με βενζίνη που ήταν τοποθετημένα στην πλώρη του πλοίου, πήραν φωτιά. Ταυτόχρονα, ο αέρας που φυσούσε από την πλώρη μετέδωσε τη φωτιά με ιλιγγιώδη ταχύτητα προς τη γέφυρα του πλοίου [βρίσκονταν στη μέση του μικρού καραβιού]. Χρησιμοποιήσαμε όλους τους πυροσβεστήρες αφρού. Η πυροσβεστική μάνικα ξεδιπλώθηκε πολύ γρήγορα και άφθονο νερό έπεφτε στο κατάστρωμα. Ο πρώτος μηχανικός (Övermaskinisten) ανέβασε στο κατάστρωμα από την μηχανή το μηχάνημα κατάσβεσης φωτιάς.

   

  Τα αεροπλάνα επανήλθαν, πολύ γρήγορα, για δεύτερη φορά και γάζωσαν το πλοίο, και την προκυμαία με τα πολυβόλα. Μια βόμβα με εκρηκτική γόμωση έπεσε κοντά στην πρύμνη προκαλώντας σοβαρές ζημιές στο μηχανοστάσιο. Από τη βόμβα σκοτώθηκε ένας έλληνας ναύτης, ο Κουφοπαντελής, και τραυματίστηκε σοβαρά ο Öbrberg, πρώτος μηχανικός. Κάποιος παρατήρησε ότι τα αεροπλάνα ενώ απομακρύνονταν άλλαξαν πορεία σκοπεύοντας να μας επιτεθούν ξανά. γι’ αυτό, το πλήρωμα, προκειμένου να σωθεί προσπάθησε να εγκαταλείψει γρήγορα το πλοίο. Ο πρώτος μηχανικός τραυματίστηκε και τον μετέφεραν στην καμπίνα του, όπου ο πλοίαρχος του έδωσε τις πρώτες βοήθειες.

Το «Wiril» σκεπασμένο από τον εγγλέζικο Χάρο, στο λιμάνι της Χίου. Φωτο: Από το διαδίκτυο.

  

   Τα αεροπλάνα επέστρεψαν για τρίτη φορά θερίζοντας με τα πολυβόλα τους ότι κινούνταν στο πλοίο και σκορπίζοντας τον θάνατο στην προκυμαία. Ο μηχανικός του πλοίου, Stjärnström, με πληροφόρησε ότι όλοι εγκατέλειψαν το πλοίο και ο ίδιος επιθυμεί να βγει στη στεριά για να προστατευθεί. Είχα δώσει τις πρώτες βοήθειες και είχα επιδέσει τα τραύματα του τραυματισμένου πρώτου μηχανικού, και παρακάλεσα τον Stjärnström να με βοηθήσει στην μεταφορά του τραυματία στη στεριά.
Όταν ο πλοίαρχος βγήκε στην προκυμαία αντίκρυσε πολλούς βαριά τραυματισμένους, μεταξύ των οποίων τον υποπλοίαρχο Brandt, τον αντιπρόσωπο του Σουηδικού Ερυθρού Σταυρού Nilsson, τον Σουηδό πρόξενο Φρανγκάκη, τον Έλληνα ναύτη μέλος του πληρώματος Τσιώρα, καθώς και πολλούς άλλους άγνωστους.

    Ο πρώτος καπετάνιος, ο Killman, είχε φροντίσει να βρει μερικά καρότσια/κάρα με τα οποία απομάκρυναν τους τραυματίες από την επικίνδυνη ζώνη του λιμανιού, για να τους μεταφέρουν στη συνέχεια στο νοσοκομείο. Όταν το πλήρωμα, ύστερα από την δεύτερη αεροπορική επίθεση, εγκατέλειψε το πλοίο και κατέφυγε σε μια πάροδο προς την προκυμαία, ο ναύτης Isaksson είπε ότι ένας ναύτης, ο Τσιώρας, κρέμεται σε ένα συρματόσχοινο στην πρύμνη και, πιθανότατα, είναι τραυματισμένος. Μόλις άκουσε αυτό ο τραπεζοκόμος, Marklund, έτρεξε αμέσως στο καράβι, και μπόρεσε να μεtαφαίρει τον [βαριά τραυματισμένο] Τσιώρα στην προκυμαία. Στη δεύτερη επίθεση σκοτώθηκε ο σερβιτόρος Κουφοπαντελής. Βαριά τραυματίστηκαν ο Σουηδός αντιπρόσωπος Nilsson, ο οποίος εξέπνευσε αργότερα. Ο υποπλοίαρχος Brandt τραυματίστηκε στο γοφό και στα δυο του πόδια, ο πρώτος μηχανικός, Öhrberg, τραυματίστηκε από σφαίρα στην δεξιά κνήμη, ο ναύτης Τσιώρας δέχτηκε σφαίρες στην πατούσα του δεξιού ποδιού, καθώς και σοβαρά τραύματα στο αριστερό του πόδι.
Ελαφρά τραυματίστηκε από θραύσματα ο πρώτος καπετάνιος, Killman, ο μαθητευόμενος ναύτης Isaksson, Ο μούτσος Blomkvist, ο τραπεζοκόμος Landberg, και ο μαθητευόμενος μηχανικός Παπαδόγκονας.

   Γερμανική και Ελληνική αστυνομία ανέλαβαν τη φύλαξη του πλοίου. Το πλήρωμα βρήκε καταλύματα στη στεριά. Οι γιατροί απευθύνθηκαν στις τοπικές Γερμανικές αρχές και ζήτησαν εσπευσμένη μεταφορά αίματος και φαρμακευτικού υλικού από την Αθήνα.


   8 Φλεβάρη 1944: Επειδή ο κίνδυνος για νέες αεροπορικές επιθέσεις είναι υπαρκτός κατά την διάρκεια της ημέρας, οι εργαζόμενοι ζήτησαν να εργάζονται για το ξεφόρτωμα του πλοίου την νύχτα. Χρησιμοποιήσαμε την κουζίνα των Γερμανών προκειμένου ο μάγειρας του πλοίου να μαγειρεύει για το πλήρωμα. Ένα γερμανικό αεροπλάνο ήρθε το πρωί με πλάσμα αίματος και φαρμακευτικό υλικό. Ο Σουηδός αντιπρόσωπος κηδεύτηκε. Ο καπετάνιος, Brandt, απεβίωσε το σούρουπο. Ο μαθητευόμενος ναύτης Isaksson εισήχθη στο νοσοκομείο».
      Η αδιανόητη φονική «συμμαχική» αεροπορική επιδρομή στέφτηκε με απόλυτη επιτυχία, αφήνοντας νεκρό έναν γερμανό στρατιώτη που φρουρούσε το καράβι, και παράπλευρες απώλειες 18 νεκρούς και 57 τραυματίες. Ακόμα, πέντε σπίτια διαλύθηκαν, έξη μικρά ιστιοφόρα βυθίστηκαν, καθώς και το πετρελαιοκίνητο «Ελπίς» που ήταν φορτωμένο με λάδι και σαπούνι.

Οι Χιώτες δεν ξεχνούν. Εύγε τους. Φωτο: Από το διαδίκτυο.

   Στη Χίο –όπως και στα υπόλοιπα νησιά– τα θύματα της πείνας ήταν πολλά. Μοναδική ελπίδα για τους πεινασμένους Χιώτες ήταν η φιλανθρωπία (λέξη που επινοήθηκε από τον Αισχύλο στον Προμηθέα Δεσμώτη) από τον Διεθνή Ερυθρό Σταυρό. H βοήθεια θα ερχόταν με το «Παλικάρι» («Wiril») ένα καραβάκι του Λευκού Στόλου το οποίο μετέφερε, δυσεύρετα τρόφιμα για την εποχή: σιτάρι, αλεύρι, μπιζέλια, σιμιγδάλι, ρύζι, ζάχαρη, γάλα γλυκό σε κουτιά στα νησιά Χίο, Σάμο και Λέσβο. Το «παλικάρι» έδινε ελπίδα ζωής στους Χιώτες, όχι όμως και η πολιτική της Μεγάλης Βρετανίας. «Οι συνέπειες του βομβαρδισμού, ήταν να επιδεινωθεί η αθλιότητα του κόσμου», όπως είπε ο αείμνηστος γυμνασιάρχης Μαδιάς στα «Χιακά χρονικά».


   Ακολούθησε πλούσια αλληλογραφία ανάμεσα στο Σουηδικό Υπουργείο των Εξωτερικών και το αντίστοιχο της Μεγάλης Βρετανίας. Οι Άγγλοι ποτέ δεν έδωσαν πειστικές απαντήσεις για την αιτία του βομβαρδισμού, ενισχύοντας την άποψη ότι ήταν αντίθετοι στον επαρκή επισιτισμό των νησιών, αλλά και στη χρησιμοποίηση μικρών πλοίων και καϊκιών αφού, αυτά, δεν κινδύνευαν από τα ναρκοπέδια παραμένοντας έτσι (τα ναρκοπέδια) άγνωστα στους Άγγλους.

 

   Παναγιώτης Καλογιάννης, Ιούλης 2020

 

   Πηγή: Ναυτικό Μουσείο Στοκχόλμης


   1. Το «Wiril» είχε διαστάσεις 69,80 χ 10,90 χ 4,66 και 879 τόνους εκτόπισμα (συνολικό εκτόπισμα 1225 τόνοι). Ναυπηγήθηκε το 1938 στο ναυπηγείο Öresundsvarvet για λογαριασμό της εταιρίας Rederi A/B Svea. Το 1961 πουλήθηκε στη Γιουγκοσλαβία και μετονομάσθηκε σε «Platak» και το 1967 αγοράσθηκε από την Losinjska Plovidba και πήρε το όνομα «Beli». Στις 26/12/1980 κατέπλευσε στο Σπλιτ και μπήκε στο διαλυτήριο. Το 1961, το «Wiril» πουλήθηκε στη Γιουγκοσλαβία και μετονομάσθηκε σε «Platak», ενώ το 1967 αγοράσθηκε από την «Losinjska Plovidba» και πήρε το όνομα «Beli». Στις 26 Δεκεμβρίου 1980 κατέπλευσε στο Σπλιτ και μπήκε στο διαλυτήριο.

   2. Τα πλοία που θα μετέφεραν είδη διατροφής δεν θα διέτρεχαν τον κίνδυνο να βυθιστούν, θα είχαν ελευθεροπλοΐα. Για να διακρίνονται βάφτηκαν στα λιμάνια που βρίσκονταν, σύμφωνα με τη συμφωνία, άσπρα γι’ αυτό καλούνται ”Λευκά Πλοία”. Σε εμφανή σημεία ζωγράφισαν το σήμα του Ερυθρού Σταυρού καθώς και τη Σουηδική σημαία (χρώματα, μπλε και κίτρινο).

 

 <  προηγούμενο | επόμενο >

Επιστροφή στην αρχή της σελίδας.