...

Σουηδικά εμπορικά πλοία στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο –«Λευκά Πλοία»

Είναι γνωστή η ουδετερότητα της Σουηδίας στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στη διάρκεια του οποίου δεν έπεσε ούτε μια σφαίρα σε σουηδικό έδαφος, ενώ Γερμανικές στρατιωτικές δυνάμεις εισήλθαν στο σουηδικό έδαφος όταν: 1) γερμανικά στρατεύματα διέσχισαν τη Σουηδία με προορισμό τη Νορβηγία, και η Σουηδία διέθεσε τραίνα και προσωπικό για τη μεταφορά τους. 2) Όταν πολεμικά γερμανικά πλοία πέρασαν από τον πορθμό του Κάλμαρ και, με την προστασία σουηδικών πολεμικών πλοίων, κατευθύνθηκαν βόρεια.
   Οι μόνοι Σουηδοί που βρέθηκαν σε εμπόλεμες περιοχές, γνώρισαν αεροπορικές επιδρομές και τορπιλισμούς από πολεμικά πλοία και υποβρύχια, είναι σουηδοί ναυτικοί. Σουηδικά εμπορικά πλοία μετέφεραν διάφορα φορτία σε εμπόλεμες χώρες, τόσο σε χώρες του άξονα όσο και σε συμμαχικές. Τα πλοία αυτά δεν είχαν ελευθεροπλοΐα, και περισσότερα από 300 πλοία με σουηδική σημαία βυθίστηκαν, με αποτέλεσμα να προκληθούν μεγάλες απώλειες σε ανθρώπινες ζωές. Περισσότεροι από 1.400 ναυτικοί, άνδρες και γυναίκες, έχασαν τη ζωή τους. Αν και για τις σουηδικές συνθήκες, ο αριθμός αυτός είναι πολύ μεγάλος, παραμένει άγνωστος σε πολλούς σουηδούς πολίτες. Πολλοί έχουν την λανθασμένη εντύπωση ότι όλα τα σουηδικά πλοία ήταν ουδέτερα και είχαν ελευθεροπλοΐα. Η πραγματικότητα, όμως, είναι διαφορετική. Μερικά ήταν ουδέτερα. τα περισσότερα όμως, δεν είχαν ελευθεροπλοΐα και, φορτωμένα με τρόφιμα και φαρμακευτικό υλικό, προσέφεραν σημαντικές υπηρεσίες στους πεινασμένους πολίτες των εμπόλεμων –στους συμμάχους και τις δυνάμεις του άξονα.

«Λευκά πλοία»

   Μια κατηγορία πλοίων που είχαν εξασφαλίσει ελευθεροπλοΐα από τους εμπόλεμους, τους συμμάχους και τις δυνάμεις του άξονα, είναι τα λεγόμενα «Λευκά Πλοία». Είναι τα σουηδικά πλοία τα οποία χρησιμοποίησε ο Διεθνής Ερυθρός Σταυρός για να μεταφέρει δημητριακά στην Ελλάδα από τον Καναδά, όταν, ύστερα από ενέργειες της σουηδικής μυστικής διπλωματίας οι Άγγλοι δέχτηκαν να άρουν τον ναυτικό τους αποκλεισμό, ειδικά για την Ελλάδα, και οι εμπόλεμοι εξασφάλισαν την ελευθεροπλοΐα τους. Βάφτηκαν άσπρα, σύμφωνα με τη συμφωνία των εμπολέμων, εξ ου και το όνομα «Λευκά Πλοία», και σε εμφανή σημεία έβαψαν τη σημαία του Ερυθρού Σταυρού και τη σουηδική ώστε να είναι διακριτά από αεροπλάνα, πλοία και υποβρύχια, και να προστατεύονται.

Πλοίο που βυθίζεται. Φωτο, από το διαδίκτυο.

   Συνολικά χρησιμοποιήθηκαν 21 σουηδικά καράβια χωρητικότητας 133.700 τόνων, και μετέφεραν 800.000 τόνους δημητριακά στους πεινασμένους Έλληνες.
    Ήταν ένα συναρπαστικό κεφάλαιο στην ιστορία της ναυσιπλοΐας, ταυτόχρονα όμως, γεμάτο πολλούς κινδύνους. Μια παρανόηση, ή προσωρινή διακοπή επικοινωνίας με κάποιο πλοίο θα μπορούσε να αποβεί μοιραία.
   Μια άλλη, μικρή, κατηγορία πλοίων ήταν τα επιβατικά m/s Gripsholm και το s/s Drottningholm, τα οποία χρησιμοποιήθηκαν για να μεταφέρουν διπλωμάτες, γυναικόπαιδα, και ανάπηρους πολέμου ανάμεσα στους εμπόλεμους.

S/S Stureborg, ένα σουηδικό ατμόπλοιο.

Το S/S Stureborg είναι ένα από τα πρώτα πλοία που μετέφεραν τρόφιμα στην Ελλάδα, την Άνοιξη του 1942, και η μεγαλύτερη ναυτική τραγωδία για τα ”Λευκά Πλοία”. Το πλοίο είχε ελεύθερη ναυσιπλοΐα απ’ τις εμπόλεμες δυνάμεις. Στο κατάστρωμα και στις πλευρές του ήταν ζωγραφισμένο, και φαίνονταν καθαρά, το σήμα του Ερυθρού Σταυρού καθώς και τα χρώματα της Σουηδικής σημαίας (μπλε και κίτρινο). Το πλήρωμα αποτελούνταν από τον καπετάνιο M. Persson, 16 σουηδούς, ένα Αιγύπτιο, και τρεις πορτογάλους. Στο πλοίο επέβαινε και ένας Ελβετός αντιπρόσωπος του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού.

S/S Stureborg. Φωτο: από το αρχείο του Σουηδικού Ναυτικού Μουσείου

   Στις 13-7-42 το Σουηδικό Υπουργείο των Εξωτερικών πληροφορήθηκε από το Προξενείο στη Χάϊφα για τον τορπιλισμό του S/S Stureborg. Το πλοίο τορπιλίστηκε 170 ναυτικά μίλια Νότιο Δυτικά της Πάφου (πιθανώς 160 ν.μ. από τη Χάιφα) από δύο ιταλικά αεροπλάνα στις 9:30 το πρωί. Ταξίδευε από τον Πειραιά στη Χάιφα όταν ξαφνικά, στις 9 Ιουνίου 1942, σύμφωνα με πληροφορίες από έναν πορτογάλο ναύτη, το μοναδικό επιζών μέλος του πληρώματος, το πλοίο  τορπιλίστηκε και βυθίστηκε σε 1 – 2 λεπτά. 
  Σε μια σωστική βάρκα που βγήκε στην επιφάνεια, από τα 22 άτομα του πληρώματος, μπήκαν τα 10 που επέζησαν. Μάζεψαν από τη θάλασσα ένα βαρελάκι νερό, λίγα κουτιά μπισκότα, κονσέρβες φασόλια και βοδινό κρέας που έφυγαν από τα αποθηκευμένα τρόφιμα στις σωστικές βάρκες. Για καλή τους τύχη βρήκαν ένα κομμάτι ύφασμα και το χρησιμοποίησαν για πανί στη βάρκα. μερικές φορές φούσκωνε, όταν φυσούσε αεράκι, και τους πήγαινε στο άγνωστο.
   Δεν είχαν ρούχα, δεν πρόφτασαν να πάρουν απολύτως τίποτα. Μερικοί φορούσαν φανελάκι και σορτς, άλλοι μόνο ένα σορτς. Κανένας δεν είχε παπούτσια, κάλτσες ή καπέλο. Την ημέρα υπέφεραν απ’ τη ζέστη και τη νύχτα απ’ το κρύο. Φοβόντουσαν όλοι τα ηλιακά εγκαύματα. Ο Antonio Amoral, ο μοναδικός επιζών, ήταν περισσότερο τυχερός απ’ τους άλλους. Μόλις είχε τελειώσει τη βάρδια του στη γέφυρα. Φόρεσε τις πιτζάμες του, και ετοιμαζόταν να κοιμηθεί. Οι πιτζάμες προστάτευσαν το κορμί του απ’ τον ήλιο, και κατά κάποιο τρόπο του έσωσαν τη ζωή.
   Δεν βλέπανε στεριά, δεν γνώριζαν το στίγμα τους (δεν ήξεραν που βρίσκονταν). Τους ταξίδευαν τα θαλάσσια ρεύματα και το αεράκι, όταν φυσούσε. Η τροφή και το νερό μοιράζονταν από τον καπετάνιο δυο – τρείς φορές την ημέρα, αλλά ύστερα από μερικές μέρες πρήστηκαν οι γλώσσες τους, και ήταν αδύνατο να φάνε οτιδήποτε. Ένας-ένας πέθαιναν από αδυναμία και τους έριχναν στη θάλασσα. Ο καπετάνιος και ο Antonio έμειναν οι τελευταίοι ζωντανοί.
   “Μια μέρα πριν η σχεδία ξεβραστεί στη Γάζα πέθανε και ο καπετάνιος. Τον κράτησα νεκρό στη βάρκα για μια μέρα, ελπίζοντας να αντικρύσω στεριά. Απελπισμένος, έβγαλα το ρολόι απ΄ το χέρι του, το οποίο  παρέδωσα στο σουηδικό προξενείο στη Χάιφα. Με δυσκολία τον έριξα στη θάλασσα. Πρέπει να ήταν στις 26 - 27 Ιούνη που πέθανε ο καπετάνιος, γιατί μου είπαν πως με βρήκαν στις 28 του Ιούνη. Ήμουν εξαντλημένος και δεν μπορούσα να κουνηθώ. Δυο Άραβες με μάζεψαν αναίσθητο στις ακτές της Παλαιστίνης και με μετέφεραν σε έναν αστυνομικό σταθμό. Στη συνέχεια, με αυτοκίνητο με μετέφεραν σε ένα νοσοκομείο όπου έμεινα 11 μέρες πριν πάω στη Χάιφα να ξεκουραστώ και να αναρρώσω”. (Antonio Amoral. Χάιφα 15.7.42 Κατάθεση στο ”Deputy Representative of the Ministry of War Transport”).

   Χάθηκαν συνολικά 21 άτομα. 17 σουηδοί, δυο πορτογάλοι, ένας Αιγύπτιος, και ο Ελβετός αντιπρόσωπος του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού, R. Heider, που τυχαία βρίσκονταν στο πλοίο.
   Η Σουηδική Κυβέρνηση διαμαρτυρήθηκε, επανειλημμένα, έντονα στην Ιταλική Κυβέρνηση και ζήτησε εξηγήσεις για τη βύθιση του πλοίου. Στις 7-11-42 η Ιταλική Κυβέρνηση, αδυνατώντας να απαντήσει πειστικά, δικαιολογήθηκε λέγοντας ότι το πλοίο δεν έπλεε στην προκαθορισμένη πορεία και πως δεν έφερε τα απαραίτητα διακριτικά.
   Το S/S Stureborg ήταν το πρώτο από τα «Λευκά Πλοία» που τορπιλίστηκε και βυθίστηκε. Αν δεν σώζονταν ο πορτογάλος ναύτης, το πλοίο θα ήταν αγνοούμενο χωρίς να γνωρίζουμε τις συνθήκες κάτω από τις οποίες χάθηκε.

    Σε επόμενες αναρτήσεις θα αναφερθούμε και σε άλλα ναυάγια που προκλήθηκαν σε «Λευκά Πλοία».

    Παναγιώτης Καλογιάννης, Οκτώβρης 2018

 

 

   ΥΓ: Όταν τορπιλίστηκε το Stureborg δεν είχε ολοκληρωθεί η συμφωνία μεταφοράς τροφίμων ανάμεσα στους εμπολέμους, γι' αυτόν το λόγο το πλοίο δεν ήταν βαμμένο άσπρο.

 

  <  προηγούμενο | επόμενο >

 

   Επιστροφή στην αρχή της σελίδας.