.

1942. Η Σουηδική Επιτροπή αναχωρεί για την Ελλάδα

 

Στην Εφημερίδα της Στοκχόλμης (Stockholms Tidningen) της 21ης Αυγούστου 1942 το σουηδικό κοινό ενημερώθηκε για την αποστολή του Σουηδικού Ερυθρού Σταυρού), (ΣΕΣ), στην λιμοκτονούσα Ελλάδα που η τραγική κατάστασή της θύμιζε την κόλαση του Δάντη. (Aκολούθησαν άλλες δύο αποστολές, το ‘43, και το ‘44). Κανένας στη Σουηδική Κυβέρνηση, ή στον ΣΕΣ δεν γνώριζε, και δεν μπορούσε να φανταστεί, το έργο και το μέγεθος της Επιτροπής αυτής, που εξελίχθηκε στην μεγαλύτερη επιχείρηση, στο είδος της, στη διάρκεια του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου.

 

    «Σουηδική αποστολή αποτελούμενη από οκτώ άτομα αναχωρεί για την Ελλάδα. Ο Σουηδικός ερυθρός Σταυρός σε συνεργασία με το Σουηδικό Υπουργείο των Εξωτερικών διόρισε τον πρόεδρο, και τα υπόλοιπα επτά μέλη της Επιτροπής η οποία θα ασχοληθεί με την οργάνωση της διανομής και τον έλεγχο των τροφίμων που αποστέλλονται στην Ελλάδα από τον Καναδά».

   Τα μέλη της Επιτροπής επιλέχθηκαν με βασικό κριτήριο ότι, ήταν γνώστες της ελληνικής κοινωνίας, είχαν σπουδάσει Ελληνική αρχαιολογία, ή τους κλασικούς, μιλούσαν ελληνικά ή κάτεχαν τα αρχαία ελληνικά.

 Τα μέλη της πρώτης αποστολής: H.Perry, M.Nordenström, H. Helger, G. Wallden, E. Widlund, ο Σουηδός Πρόξενος στην Αθήνα G.F. Risberg, και ο μηχανικός G. Enbom. Ο Paul Mohn, πρόεδρος, δεν είναι στη φωτογραφία. Φωτο: Stockholms Tidningen

   «Πρόεδρος της Επιτροπής ορίσθηκε ο Paul Mohn και μέλη oι: H.Perry, M.Nordenström, H. Helger, G. Wallden, E. Widlund, ο Σουηδός Πρόξενος στην Αθήνα G.F. Risberg, και ο μηχανικός G. Enbom.

»Στην Επιτροπή συμμετέχουν και επτά Ελβετοί.
   »Αναχωρεί σήμερα η Επιτροπή του ΣΕΣ, για την Ελλάδα, η οποία θα διεκπεραιώσει και θα εποπτεύσει τη διανομή της ανθρωπιστικής βοήθειας. O Paul Mohn είχε υπηρετήσει, χωρίς να είναι διπλωμάτης, στο Σουηδικό Προξενείο της Κωνσταντινούπολης, στη Σουηδική Πρεσβεία στη Γαλλία και στη Ρώμη. O ταγματάρχης H.Perry έχει πάρει μέρος σε πολλές αποστολές του ΣΕΣ. Μεταξύ άλλων όταν για πρώτο άρχισε η φροντίδα των ηλικιωμένων στη Σουηδία. Την Άνοιξη διετέλεσε προϊστάμενος του ΣΕΣ στην Εσθονία.
   »Μ. Nordenström, H. Helger, G. Wallden, E. Widlund έχουν ζήσει στο εξωτερικό και γνωρίζουν εκτός από ξένες γλώσσες και τις συνθήκες που επικρατούν σε άλλες χώρες.
   »Ο Πρόξενος G.F. Risberg, και ο μηχανικός G. Enbom έχουν ζήσεις για μεγάλο διάστημα στην Ελλάδα όπου και βρίσκονται τώρα. Από τη Σουηδία συμμετέχει σαν ειδικός στα δημητριακά και ο μηχανικός αλευρόμυλων E. Dannielson ο οποίος για πολλά χρόνια ήταν υπεύθυνων παραγωγής αλευρόμυλων στο εξωτερικό. Όπως είναι ήδη γνωστό τουλάχιστον 15.000 τόνοι δημητριακών και άλλα είδη βοήθειας τα οποία η Καναδική κυβέρνηση θα στέλνει μηνιαίως στην λιμοκτονούσα Ελλάδα με Σουηδικά πλοία ναυλωμένα από τον Σουηδικό Ερυθρό Σταυρό.
»Η Επιτροπή η οποία θα φροντίζει για την διανομή και στην οποία συμμετέχουν οι Σουηδοί είναι κάτω από τον Διεθνή Ερυθρό Σταυρό που εδρεύει στην Γενεύη. Εκτός από τους Σουηδούς συμμετέχουν και επτά Ελβετοί οι οποίοι ορίσθηκαν από τον Διεθνή Ερυθρό Σταυρό».

Τα μέλη της δεύτερης αποστολής που αναχώρησαν για την Ελλάδα  τον Μάρτη του 1943.
Από αριστερά: Nils-Erik Nilsson, Torgny Säve-Söderbergh, Axel W. Persson, Else Segerdahl-Persson, o πρίγκιπας Carl (πρόεδρος του ΣΕΣ), Emil Sandsröm (πρόεδρος της Διεθνούς Επιτροπής, αντικατέστησε τον Paul Mohn) , Ludvig Peyron, Sture Linnér, Karl Gösta Arnö ( απουσιάζει ο René Gyllenram). Φωτο: Stockholms Tidningen

   Δεν είναι υπερβολή να πούμε, ότι η σωτήρια, για τον λιμοκτονούντα ελληνικό λαό, αποστολή, είναι αποτέλεσμα των ενεργειών ενός Σουηδού, (δυστυχώς, είναι άγνωστος όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και στους Έλληνες της Σουηδίας!!!, όπως, και πάλι δυστυχώς, άγνωστο είναι και το τεράστιο έργο της Επιτροπής), του δημοσιογράφου και επιχειρηματία Γκούναρ Σέντερσχιολτ (Gunnar Cederschiöld.

   Ο Γκούναρ Σέντερσχιόλτ, ήταν ο νεαρότερος ανταποκριτής στην συνέντευξη τύπου που δόθηκε στο τέλος του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου. Το 1940 βρίσκονταν στην Ελλάδα για επιχειρηματικές δουλειές. Αμέσως, με την κήρυξη του πολέμου άφησε τα κοσμικά σαλόνια για να καλύψει, σαν πολεμικός ανταποκριτής, τις πολεμικές επιχειρήσεις στο Αλβανικό μέτωπο και στη συνέχεια τη γερμανική επίθεση. Ο πυρήνας των άρθρων του επικεντρώνεται για να τονίσει την ανδρεία του Έλληνα στρατιώτη, τις θυσίες του ελληνικού λαού, αλλά και τις συνέπειες που έχουν οι πολεμικές επιχειρήσεις, το αγγλικό εμπάργκο και οι επιτάξεις τροφίμων για τους Έλληνες. Περισσότερες πληροφορίες για τον Γκούναρ Σέντερσχιόλτ μπορείς να διαβάσεις εδώ

Τα μέλη της τρίτης αποστολής του ΣΕΣ, φωτογραφίζονται με τον πρόεδρο του ΣΕΣ πρίγκιπα Carl, πέμπτο από αριστερά. Fr. v. Pastorsadj, Arvid Wikerståhl, docent O. S. Wikander, ingenjör Karl Borg, professor Einar Gjerstad, prins Carl, kammarskrivare Jean Leberg, Hans Ehrenstråhle, και ο Dag Bergman (αδελφός του γνωστού σκηνοθέτη Ingmar Bergman). Η αποστολή αναχώρησε στις 26 Γενάρη του 1944. Φωτο: Αρχείο Arninge.

 

Έρανος –η πρώτη υλική βοήθεια

   Η πρόταση του Γκούναρ Σέντερσχιόλτ, στον διευθυντή της Εφημερίδας της Στοκχόλμης, για έρανο μέσω της εφημερίδας υπέρ της Ελλάδας, εξελίχθηκε σε προβολή, από όλες της εφημερίδες, του εράνου για τον Ελληνικό Ερυθρό Σταυρό, και έμμεσα συνέβαλε στην ίδρυση της Σουηδοελληνικής Λέσχης (Svensk Grekiska Sällskapet).
   Παρόλο που είχε προηγηθεί έρανος για την Νορβηγία και τα παιδιά της Φινλανδίας, και τα πορτοφόλια των Σουηδών ήταν άδεια, το αποτέλεσμα, συγκεντρώθηκαν 140.000 κορώνες (365.000 ευρώ σημερινά χρήματα), ξεπέρασε κάθε προσδοκία.
   Στο Δραματικό θέατρο της Στοκχόλμης τοποθετήθηκαν ελληνικοί αρχαίοι αμφορείς όπου οι περαστικοί έριχναν την οικονομική τους βοήθεια. Δίπλα από τους αμφορείς ένας νεαρός, ντυμένος τσοπάνος έπαιζε τον αρχαίο αυλό (φλογέρα) για να κινήσει την προσοχή των περαστικών.
   Την περίοδο που διεξάγονταν ο έρανος, πρόσκοποι κρατώντας αρχαίους ελληνικούς αμφορείς και σημαίες πηγαινοέρχονταν στους δρόμους, και στις πλατείες της Στοκχόλμης. Οι Σουηδοί, έχοντας ακούσει από τις ανταποκρίσεις του Γκούναρ Σέντερσχιόλτ τις ιαχές «αέρα» των Ελλήνων φαντάρων στα χιονισμένα βουνά της Αλβανίας, συνέβαλαν οικονομικά από το υστέρημά τους.
Ενοχλήθηκε από τον έρανο, όμως, ο Έλληνας Επιτετραμμένος στη Σουηδία, Κινδύνης, θεωρώντας τον προσβλητικό για την Κυβέρνησή του.

   «Η Ελλάδα δεν ζητιανεύει», είπε τηλεφωνώντας στην αρμόδια επιτροπή για τον έρανο.

   Δεν βοήθησε όταν άκουσε ότι: «Ο Σουηδικός λαός, με αυτόν τον τρόπο, δείχνει τον θαυμασμό του στους Έλληνες», και απείλησε ότι «αν δεν σταματούσε αμέσως αυτό το κακόγουστο θέαμα, θα διαμαρτύρονταν στον ίδιο τον Βασιλιά της Σουηδίας».

 

Σουηδοελληνική Λέσχη

  Το νομικό θέμα ξεπεράστηκε όταν ζήτησαν, και πήραν, από το Υπουργείο των Εξωτερικών άδεια να ιδρύσουν, ιδρύθηκε στις 14 Μαΐου του 1941, την Σουηδοελληνική Λέσχη (Svensk Grekiska Sällskapet) η οποία υπάρχει μέχρι σήμερα, ώστε να συνεχίσουν τον έρανο χωρίς ο Έλληνας Επιτετραμμένος να μπορεί να προβάλλει νομικά εμπόδια.
   Είναι πολύ σημαντικό να ειπωθεί ότι τα 40, περίπου, άτομα που ίδρυσαν την Σουηδοελληνική Λέσχη αποτελούσαν την πνευματική, και πολιτική ελίτ της Σουηδίας. Ο Υπουργός Επικρατείας (statssekreterare) Börje Knös ήταν ένας από τουε παρευρισκόμενους. Αξίζει να ειπωθεί ότι ανάμεσα στους συμμετέχοντες ήταν και οι Έλληνες έμποροι Β. Κουλιανός, και ο Δημοσθένης Θεοδωρίδης ο οποίος συνέβαλλε σημαντικά στην ίδρυση της Λέσχης.
   Το κύρος της Λέσχης αναδείχθηκε από τις προσωπικότητες που απάρτιζαν τα πρώτα συμβούλια. Πρώτος πρόεδρος εκλέχτηκε ο βαθύς μελετητής των προκλασικών Martin P. Nilsson, καταξιωμένος και αναγνωρισμένος από την διεθνή επιστημονική κοινότητα για το πλούσιο και βαθυστόχαστο επιστημονικό του έργο. (Βιβλία του έχουν μεταφραστεί και στα Ελληνικά).

    Οι εκτός Ελλάδας Έλληνες είχαν κινητοποιηθεί για να βοηθήσουν την Πατρίδα με οποιοδήποτε τρόπο. Η Σουηδική Επιτροπή για Βοήθεια στην Ελλάδα, όμως, έχει την πρωτιά της πρώτης υλικής βοήθειας που στάλθηκε στην κατεχόμενη Ελλάδα, γιατί πριν επιτεθούν οι Γερμανοί στη Χώρα μας, η Επιτροπή έστειλε στην Ελλάδα δυο σιδηροδρομικά βαγόνια με φαρμακευτικό υλικό και χειρουργικά εργαλεία. Στη συνέχεια έστειλαν με καράβι, φαρμακευτικό υλικό, χειρουργικά εργαλεία και άλλες προμήθειες. Το πλοίο όμως, (σύμφωνα με άρθρο στην Εφημερίδα της Στοκχόλμης”, 15-10-1941) λόγω του αγγλικού ναυτικού αποκλεισμού που είχε επιβάλλει η Αγγλία, δεν μπόρεσε να πλησιάσει στην Ελλάδα1.

 

Πρώτες ενέργειες για την Επιτροπή Αρωγής

   Το καλοκαίρι του 1941, ο Γκούναρ Σέντερσχιόλτ, επέστρεψε στη Σουηδία πεπεισμένος ότι μόνο σε μόνιμη βάση θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί η λιμοκτονία. Με διαβήματα στον Πρόεδρο του Σουηδικού Ερυθρού Σταυρού, και στη Σουηδική Κυβέρνηση, με αρθρογραφία, διαλέξεις και προσωπικές επαφές στη Σουηδία και την Αγγλία, έβαλε τις βάσεις για την ίδρυση της ”Επιτροπής Βοήθειας στην Ελλάδα2”.

   Η διπλωματία του Σουηδικού Υπουργείου των Εξωτερικών, σε αντίξοες συνθήκες και, ενώ ο πόλεμος μαίνονταν στους ωκεανούς και το Ανατολικό μέτωπο, οδήγησε τους εμπόλεμους (Γερμανία, Ιταλία, Αγγλία, Αμερική) στην ίδρυση της Επιτροπής Αρωγής στην Ελλάδα της οποίας η πρώτη αποστολή αναχώρησε από τη Σουηδία την 21η Αυγούστου 1942.

 

   Παναγιώτης Καλογιάννης, Μάης 2020

 

   1. Από τον Σουηδικό Τύπο δεν μπόρεσα να πληροφορηθώ αν και πότε έφθασε το φορτίο αυτό στον προορισμό του. Δυστυχώς, δεν μπορώ να ανατρέξω ούτε στο αρχείο της Σουηδοελληνικής Λέσχης, γιατί, το αρχείο δόθηκε σε κάποιο ίδρυμα (διαχειριζόμενο από Έλληνα). Την τελευταία δεκαετία τα ίχνη τόσο του ιδρύματος όσο και αρχείου … αγνοούνται.

   2. Πληροφορίες για το σημαντικό έργο της Επιτροπής μπορείς να πάρεις από το βιβλίο «Ο λιμός στην κατοχή και η διεθνής αρωγή», εκδόσεις Επίκεντρο.

 

 

 <  προηγούμενο | επόμενο >

Επιστροφή στην αρχή της σελίδας.