Ο Τοξότης θα αναρτήσει βιογραφικά μερικών αντιπροσώπων του Σουηδικού Ερυθρού Σταυρού, στην κατεχόμενη Ελλάδα, αρχίζοντας από τον πρώτο πρόεδρο της Επιτροπής.  

Παύλος Μων (Paul Mohn) –Αποστολή στην Κατοχική Ελλάδα

«Τον Ιούνη του 1942 βρισκόμουν στη Ρώμη όταν με πληροφόρησαν, από τη Στοκχόλμη, ότι ορίζομαι πρόεδρος μιας 15μελούς μικτής Σουηδο – Ελβετικής Επιτροπής με σκοπό να οργανώσει ανθρωπιστική βοήθεια στην κατεχόμενη Ελλάδα.
   »Η ειρωνεία του πεπρωμένου είναι ότι εγώ, στην Κωνσταντινούπολη, είκοσι πέντε χρόνια νωρίτερα είχα ταχθεί μανιασμένα υπέρ των τούρκων ενάντια στους Έλληνες εχθρούς τους, τους οποίους τώρα καλούμαι να βοηθήσω.
   »Η Ελλάδα. Τι ήξερα και τι ιδέα είχα για τους Έλληνες; Ήταν μια ειρωνεία της Μοίρας, πως εγώ, που πριν δυόμισυ ακριβώς δεκαετίες, στην Κωνσταντινούπολη, είχα πάρει το μέρος των Τούρκων κατά των εχθρών τους, των Ελλήνων, θα βοηθούσα τώρα τους τελευταίους. Μα οι καιροί και η πολιτική είχαν αλλάξει. Μπορούσε τώρα κανείς να είναι ταυτόχρονα φίλος και των Τούρκων και των Ελλήνων. Κι αυτό ακριβώς έγινα. Είναι αλήθεια πως στα νιάτα μου είχα επί τρία χρόνια διδαχτεί αρχαία ελληνικά. Όσο και αν η γλώσσα έχει αλλάξει από την αρχαιότητα, οι γνώσεις μου εκείνες στάθηκαν πολύ χρήσιμες. Πάντως το αλφάβητο έχει μείνει το ίδιο».

Paul Mohn. Φωτο: «Ο Λιμός στην Κατοχή και η διεθνής αρωγή», εκδόσεις Επίκεντρο).

Σχολική εκπαίδευση

   Τη βασική εκπαίδευση, ακολουθώντας τον πατέρα του στις επαγγελματικές του ασχολίες, πήρε στη Σουηδία, Ολλανδία, Ελβετία, και ξανά Σουηδία.
   Αποφασιστικής σημασίας για τη ζωή του στάθηκε η εκπαίδευση που πήρε στη Ζυρίχη. Θεωρούσε σπουδαίο προνόμιο την κλασσική παιδεία που διδάχτηκε. «Ο Δυτικός κόσμος έχει διαποτιστεί από τον ελληνικό πολιτισμό και το ρωμαϊκό δίκαιο. Ως εκ τούτου η γνώση των κλασσικών σπουδών, η αφομοίωση του αρχαίου ελληνικού πνεύματος, βοηθά να κατανοήσουμε τις αιτίες των προβλημάτων που σήμερα αντιμετωπίζουν οι Χώρες της Δύσης.
   »Εμένα με βοήθησαν να κατανοήσω τα διεθνή προβλήματα», γράφει ο Paul Mohn στα απομνημονεύματά του.
Οι κλασικές σπουδές και η ιστορία που τον συνέπαιρνε από τα μαθητικά του χρόνια τον βοήθησαν να κατανοήσει την εξέλιξη του ελληνικού λαού, που αποτέλεσε σημαντικό βοήθημα για την αποστολή του στην κατεχόμενη Ελλάδα.

Στην Ελλάδα

   Η ζωή του τον είχε προετοιμάσει για την αποστολή αυτή. Ήταν αυτός, ακριβώς, ο άνθρωπος που χρειάζονταν για την δύσκολη αποστολή το καλοκαίρι του ’42, όπου δεν δίστασε να παραμερίσει υπουργούς (της Κατοχικής Κυβέρνησης), διοικητικές υπηρεσίες και προσχήματα.
  Εκτός από την παραδοσιακή Ελληνική διαφθορά, αντιμετώπισε αμέσως προβλήματα κοινωνικά, νομικά, ψυχολογικά, και πλήθος άλλα που δεν πρόβαλλαν ένα-ένα, αλλά όλα μαζί. Σοβαρά προβλήματα που απαιτούσαν άμεση, σωστή, και δίκαιη λύση.

Τα παιδάκια αυτά, αν ξέφυγαν από το χάρο, οφείλουν τη ζωή τους στη βοήθεια του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού, και το έργο της Επιτροπής  Αρωγής.    

Φωτο: Αρχείο Arninge

   Η ιδιοσυγκρασία, η μόρφωση, οι περιστάσεις της ζωής τον έκαναν ικανό να συλλαμβάνει και να χειρίζεται τα ανθρώπινα προβλήματα σε διεθνή κλίμακα, να αντιλαμβάνεται εύκολα την νοοτροπία των άλλων, να τους παρέχει την βοήθεια ανθρωπιάς, και της ανώτερης ευφυΐας του.
   Ήρθε αμέσως αντιμέτωπος με συμφέροντα, με κύριους συντελεστές τη διαφθορά και τη σπατάλη. Το δημόσιο σκάνδαλο του Λαϊκού Συσσιτίου π.χ. έπρεπε να εξυγιανθεί, ή να λείψει με ριζική αναδιοργάνωση. Δεν δίστασε να κλείσει προσωρινά τα συσσίτια για να δοθεί στον πληθυσμό η ευκαιρία να καταλάβει ότι τα περασμένα είχαν ξεγραφτεί και μια νέα περίοδος άρχιζε. Οι αντιδράσεις τόσο από τις δυνάμεις Κατοχής όσο και από διάφορους Έλληνες που θίγονταν τα συμφέροντά τους ήταν μεγάλες. Για ένα άνθρωπο του καθήκοντος, όμως, όπως ήταν ο Mohn, μετρούσε η συσσωρευμένη δυσαρέσκεια του κόσμου.
   Και τότε, σαν άλλος Μωυσής, με ένα χτύπημα από μαγικό ραβδί, έδωσε το μοιραίο χτύπημα σε συμφέροντα της εποχής που εκφράζονταν μέσα από τα Λαϊκά Συσσίτια.

   Το Νοέμβρη του ’42 με ανακοινώσεις στις εφημερίδες γραμμένες στη δημοτική, κάλεσε τους Αθηναίους, με δυο δημοψηφίσματα!!, να επιλέξουν ανάμεσα στα Λαϊκά Συσσίτια, ή να παίρνουν τις συμπληρωματικές μερίδες τροφίμων από τους μπακάληδες. «Κολακεύτηκα πολύ», λέει ο Mohn, «όταν το περιοδικό «Νέα Εστία» εξόρκισε τις ελληνικές Αρχές να μιμηθούν στις δικές τους ανακοινώσεις τη γλώσσα της ξένης Επιτροπής», τη γλώσσα που λαλούσε ο λαός. Φυσικά, οι διαπλεκόμενοι αντέδρασαν οργανώνοντας διαδηλώσεις μπροστά στην κατοικία του, και η ζωή του κινδύνευε από την οργή του κατευθυνόμενου κόσμου. «Ήταν μέρες δραματικές μα μπορέσαμε να υπερνικήσουμε τη μπόρα», τα Λαϊκά Συσσίτια είχαν αυτοκαταδικαστεί.

   Ξεφόρτωμα των καραβιών, αυστηρό έλεγχο για κλεψιές, δυσκολίες στις μεταφορές (έλλειψη σε αυτοκίνητα, βενζίνη, κατεστραμμένοι δρόμοι, γέφυρες κλπ.). Το άλεσμα του σιταριού, ο «πόλεμος» με τους φουρνάρηδες, η αρίθμηση του πληθυσμού, τα μυστήρια με τα δελτία διανομής, δικαιούχοι σε συμπληρωματικές μερίδες, τα συμφέροντα με τα Λαϊκά Συσσίτια, οι μπακάληδες (χαρακτηρίστηκε σαν ένα υποδειγματικό σωματείο από τον Mohn), παιδικές καντίνες, βοήθεια στις επαρχίες, τροφοδοσία σε εμπόλεμες περιοχές, μεταφορές σε νησιά, διοικητική οργάνωση, επιτάξεις και κατασκοπεία, προβλήματα με τους μαυραγορίτες ήταν από τα κυριότερα προβλήματα που έπρεπε να λυθούν ταυτόχρονα, να δοθεί λύση όχι σήμερα αλλά χθες, γιατί ο λαός λιμοκτονούσε, πέθαινε.

  (Πληροφορίες για την οργάνωση και το έργο της Επιτροπής μπορείς να πάρεις από το βιβλίο «Ο Λιμός στην Κατοχή και η διεθνής αρωγή», εκδόσεις Επίκεντρο).

Αλλαγή ηγεσίας –Πρωτόκολλο της Ρώμης
   Η αλλαγή της ηγεσίας στην Επιτροπή Διαχείρισης, σύμφωνα με το Πρωτόκολλο της Ρώμης, ερήμην των αντιπροσώπων, προκάλεσε την έντονη αντίδραση των αντιπροσώπων (Paul Mohn, Risberg, Walldén) που βρίσκονταν στην Αθήνα με μια μακροσκελή, οκτασέλιδη, επιστολή στον υπουργό Εξωτερικών της Σουηδίας Christian Günther (κομματικά ανέντακτος, διπλωμάτης, υποστηρικτής, και αυτός, παραχωρήσεων στη ναζιστική Γερμανία).

   Οι πολιτικές διαφωνίες που εξέφρασε ο Μων στην Κυβέρνησή του, (συνοψίζονταν σε κατηγορίες για μεροληψία υπέρ του Άξονα ως αποτέλεσμα της αναδιοργάνωσης, και για τη στάση του Σουηδού Επιτετραμμένου Sven Allard) οδήγησαν στην απομάκρυνσή του και την αντικατάστασή του από τον ανώτατο δικαστικό Emil Sanström.

 

Αναχώρηση από την Ελλάδα

   

Ύστερα από οκτώ μήνες παραμονής στην Ελλάδα το Σουηδικό Υπουργείο των Εξωτερικών τον αντικατέστησε με τον ανώτατο δικαστικό, Emil Sanström, ο οποίος σε έκθεσή του στη Στοκχόλμη, ανέφερε: «Η Επιτροπή είναι τεράστιος οργανισμός […] έχει κατακτήσει την εμπιστοσύνη του κόσμου […] Είναι κατά βάθος πολύ αξιοσημείωτο πως κατορθώθηκε να επιτευχθούν τέτοια αποτελέσματα με μια φούχτα ανθρώπους που στάλθηκαν εδώ […] η βοήθεια που δίνει η Επιτροπή δεν θεωρείται απλώς σαν ένα συμπλήρωμα του επισιτισμού της χώρας [...] αποτελεί απλούστατα τη σπονδυλική στήλη του επισιτισμού της Ελλάδας […]».

   Ο Ε. Σκάσσης, Πρύτανης του Πανεπιστημίου της Αθήνας, αποχαιρετώντας τον Μων εκφράστηκε με τα λόγια:  «[…] Ένα πνεύμα λεπτό κι ανοιχτό όσο το δικό σας, μια προσωπικότητα τόσο εξαιρετικά καλλιεργημένη σε όλα τα πεδία, δεν μπορούσε παρά να διακρίνει ζωηρά τους δεσμούς που ενώνουν τους ευγενικούς υπηρέτες της επιστήμης και της αλήθειας […] Φτάσατε στην Ελλάδα σε μιαν από τις σκοτεινότερες περιόδους της Ιστορίας της, σε εποχή που η απελπισία […] είχε αρχίσει να κυριεύει τις καρδιές μας. Κι επιδοθήκατε αμέσως στο έργο της σωτηρίας, για το οποίο η χώρα μας θα σας έχει αιώνια ευγνωμοσύνη […] Είναι σπάνιοι εκείνοι που διαθέτουν όσο εσείς τις ικανότητες του ηγέτη και του πραχτικού πραγματοποιητή, κι επιπλέον τις υψηλότερες ηθικές αρετές […] Στο τέρμα ενός ακούραστου μόχθου, αφοσιωμένου στον αγώνα κατά της δυστυχίας και της πείνας στην Ελλάδα, μπορείτε να μας αφήσετε τώρα, έχοντας τη βεβαιότητα πως εκπληρώσατε μιαν αποστολή βαριά και περίπλοκη, μα ευγενική, με χαρίσματα εξαιρετικά, κατανόησης και δημιουργικότητας. Και πως κερδίσατε τη μάχη». (”Αναμνήσεις από την Ελλάδα κατά την Κατοχή (1941 – 1944”, Χρ. Χρηστίδη).

Η φωτογραφία είναι από την τελετή μετονομασίας τμήματος οδού σε οδό Σουηδίας.  

Φωτο: Αρχείο Arninge

   Το έργο του ανύψωσε το κύρος και την υπόληψη της άγνωστης, τότε, μικρής και φτωχής Σουηδίας διεθνώς. Ο Παύλος Μων έφυγε από την Ελλάδα έχοντας κατακτήσει την αγάπη του Έλληνα, κερδίζοντας επάξια το δίπλωμα του επίτιμου δημότη της πόλης του Περικλή.
Τον Οκτώβρη του 1945 η Δημοτική αρχή της Αθήνας σε ένδειξη τιμής και ευγνωμοσύνης στο έργο των Σουηδών αντιπροσώπων, μετονόμασε τμήμα της οδού Σπευσίππου, στο Κολωνάκι, σε οδό Σουηδίας.

Επόμενες αποστολές.

   Από την Αθήνα βρέθηκε στο Βουκουρέστι για να υπερασπιστεί τα συμφέροντα του Ιράν. Έπρεπε να φροντίσει για μια χούφτα Ιρανούς Εβραίους. Οι συνθήκες εκεί ήταν ειδυλλιακές ύστερα από τη «θύελλα» της Αθήνας.
   Όταν το καλοκαίρι του 1943 το Υπουργείο Εξωτερικών της Αμερικής, ζήτησε από τη Σουηδία να είναι στην Ουάσιγκτον ένας αντιπρόσωπος από την Επιτροπή, έστειλαν τον Paul Mohn. Την περίοδο εκείνη ιδρύθηκε από τα Ενωμένα Έθνη ο οργανισμός «United Nations Relief and Rehabilitation Administration», UNRRA, «Διαχείριση Βοήθειας και Αποκατάστασης των Ηνωμένων Εθνών» με αντικειμενικό σκοπό να βοηθήσει οικονομικά τις χώρες που είχαν πληγεί από τις δυνάμεις του Άξονα.

   Ο Paul Mohn, ύστερα από όσα είδε και έζησε στη διάρκεια του πολέμου, ήταν πεπεισμένος πως μετά την απελευθέρωση η κάθε χώρα έπρεπε να κυβερνηθεί από ανθρώπους που έζησαν και μοιράστηκαν τα βάσανα του λαού. Γνώριζε πολύ καλά ότι η σίτιση ενός πεινασμένου λαού θα μπορούσε να μετατραπεί σε ένα ισχυρό όπλο στα χέρια φιλόδοξων πολιτικών. γι’ αυτό, ήταν αντίθετος να αναλάβουν οι εξόριστες κυβερνήσεις τη διανομή, όπως οι ίδιες επεδίωκαν. Οι Άγγλοι υποστήριξαν τις απόψεις του. Οι Αμερικανοί όμως είχαν προαποφασίσει τη λειτουργία της UNRRA.
Στην εκπαίδευση του προσωπικού της UNRRA που θα στέλνονταν στην Ευρώπη, χρησιμοποίησε την εμπειρία του από την Ελλάδα. Υπήρξε, όμως, ένα λεπτό ζήτημα με τους αφροαμερικάνους μαθητές, γιατί οι νέγροι δεν επιτρέπονταν να βρίσκονται στον ίδιο χώρο με τους λευκούς. Αντιμετώπισε το ρατσιστικό φαινόμενο ψύχραιμα και αποτελεσματικά. Πέτυχε να αποτελέσουν οι νέγροι μια εξαίρεση. Είναι ίσως η πρώτη φορά που λευκοί και αφροαμερικάνοι βρίσκονταν μαζί στην ίδια αίθουσα.

   Το 1945 αποδέχτηκε πρόταση να αναδιοργανώσει το Γερμανικό Ερυθρό Σταυρό. Ήταν ιδιαίτερα καυστικός για τη συμπεριφορά των Αμερικανών απέναντι στους γερμανούς. «Τους έλειπε η αρχοντιά και η ευγένεια […]. Συμπεριφέρονταν σαν νικητές σε κατακτημένη χώρα και αντιμετώπιζαν ωμά τους ηττημένους αντιπάλους τους. Δεν έδειξαν οι αντιπρόσωποι της Αμερικής, ότι εκπροσωπούσαν διαφορετικά ιδανικά από τους χιτλερικούς […]. Έβριζαν χυδαία, τον οδηγό του λεωφορείου, και τον σφαλιάριζαν χωρίς να μπορεί να διαμαρτυρηθεί. Ήταν ηττημένος γερμανός […]».
Στηλιτεύει τις φυλετικές διακρίσεις των αμερικανών. «Ποτέ στη ‘διπλωματική’ μου ζωή δεν ένιωσα τόσο ‘εκτός τόπου’ όσο στον Αμερικανικό τομέα στη Γερμανία». 

Το 1946 η σουηδική κυβέρνηση τον όρισε αναπληρωματικό μέλος στην Επιτροπή των Ενωμένων Εθνών για την επίλυση του Παλαιστινιακού. Κατά τη διάρκεια του πολέμου γνώρισε πολλά για τους Εβραίους, ενώ αγνοούσε το κίνημα των Αράβων. Για να μην γέρνει η ζυγαριά, άρχισε να ενημερώνεται για το κίνημα της ανεξαρτησίας τους. Έφτιαξε 24 διαφορετικά σχέδια για τον καθορισμό των συνόρων. Όλα ήταν άσχημα, γράφει, και όταν ήρθε η ώρα διάλεξε το λιγότερο άσχημο.

   Στην τελευταία διεθνή πολιτική αποστολή του στην Κορέα, το 1952, είχε το βαθμό του Υποστράτηγου. Τα ενωμένα Έθνη όρισαν δυο ουδέτερες χώρες, Ελβετία και Σουηδία, να διευθύνουν μαζί με την Πολωνία και την Τσεχοσλοβακία τις διαπραγματεύσεις στην Panmunjon. Το κλίμα του ψυχρού πολέμου κυριαρχούσε και η εργασία μετατράπηκε σε πολιτική προπαγάνδα. Η αποστολή ήταν από την αρχή καταδικασμένη να αποτύχει.

Το όνειρό του πραγματοποιήθηκε.

   Με βεβαιότητα μπορούμε να πούμε πως εκπλήρωσε την αποστολή του στην Ελλάδα. Η συνεισφορά του στις επόμενες αποστολές του –Αμερική, Γερμανία, Ιράν, Παλαιστίνη, Κορέα– έσβησαν τη συγκρατημένη φοβία που είχε από μικρός μήπως ζήσει χωρίς να κάνει κάτι σημαντικό στη ζωή του, μήπως φύγει απ’ τον απάνω κόσμο χωρίς να δοκιμάσει τις ικανότητές του και να τις χρησιμοποιήσει για κάποιον κοινωφελή σημαντικό σκοπό. Η ζωή του ήταν ένα καρπερό χωράφι που όλα φύτρωναν. Τα απομνημονεύματά του είναι ένα λουλούδι που δεν μαραίνεται.Οι Έλληνες, οφείλουμε να το διατηρήσουμε φρέσκο και μυρωδάτο.    

   Παναγιώτης Καλογιάννης Μάης 2020

 

   Επιστροφή στην αρχή της σελίδας.

 

   <<προηγούμενο | επόμενο>>