Πολεμικός ανταποκριτής στα βουνά της Αλβανίας

 Ο Γκούναρ Σέντερσχιόλτ (Gunnar Cederschiöld), ήταν σουηδός επιχειρηματίας και δημοσιογράφος. Ήταν ο νεαρότερος ανταποκριτής στην συνέντευξη τύπου που δόθηκε στο τέλος του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου, ύστερα από την υπογραφή της Συνθήκης Ειρήνης, στις Βερσαλλίες. Οι εύστοχες ερωτήσεις που υπέβαλλε και οι φόβοι που εξέφρασε για τους όρους της συνθήκης, επιβεβαιώθηκαν λίγα χρόνια αργότερα.
Gunnar Cederschjöld πολεμικός ανταποκριτής
   Gunnar Cederschiöld. Αρχείο Arninge.

   Στην Ελλάδα πήγε το Δεκέμβρη του 1939, επιφορτισμένος να πετύχει καλύτερη και φιλικότερη ατμόσφαιρα ανάμεσα στις σουηδικές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνταν στη Ελλάδα και την Ελληνική Κυβέρνηση. Πίστευε ότι το διάστημα ενός μηνός αρκούσε για να φέρει σε αίσιο πέρας την αποστολή του. Ακολούθησαν πολύμηνες και άγονες συζητήσεις με την ελληνική πλευρά ώστε, ύστερα από οκτώ μήνες σουηδικές επιχειρήσεις ήταν έτοιμες να ακυρώσουν τα συμβόλαιά τους. Δεν μπορούσε να καυχηθεί για το αποτέλεσμα της αποστολής του. Κανένας άλλος όμως δεν θα μπορούσε να πετύχει καλύτερα αποτελέσματα. Ήταν χωρίς αμφιβολία «η δυσκολότερη αποστολή μου», όπως ο ίδιος αναφέρει. Μελέτησε διεξοδικά όλα τα ντοκουμέντα των διαπραγματεύσεων χωρίς να εντοπίσει ότι έκανε κάποιο λάθος. Αυτή η γνώμη δεν ήταν μόνο δική του.
   Σε μια εκτενή αναφορά από την Αθήνα στις 28 Ιουλίου 1940, προς τον Μπέρτιλ Λήντ (Bertil Lind), αναφέρεται λεπτομερειακά στις συνθήκες που αντιμετώπιζε στην Ελλάδα. Τα κύρια προβλήματα που επισημαίνει ήταν η διαφθορά και η δωροδοκία που απαιτούσαν δημόσιοι λειτουργοί της 4ης Αυγούστου, οι οποίοι αδιαφορούσαν πλήρως για το δημόσιο συμφέρον.


Ανταποκριτής
   Με την κήρυξη του πολέμου άφησε αμέσως τα κοσμικά σαλόνια για να καλύψει, σαν πολεμικός ανταποκριτής, τις πολεμικές επιχειρήσεις στο Αλβανικό μέτωπο και στη συνέχεια τη γερμανική επίθεση. Ο πυρήνας των άρθρων του επικεντρώνεται για να τονίσει την ανδρεία του Έλληνα στρατιώτη, τις θυσίες του ελληνικού λαού, αλλά και τις συνέπειες που έχουν οι πολεμικές επιχειρήσεις, το αγγλικό εμπάργκο και οι επιτάξεις τροφίμων για τους έλληνες. Χάρη στις δικές του ανταποκρίσεις και ενέργειες ενημερώνονταν οι σουηδοί για τις δυσκολίες που αντιμετώπιζε ο ελληνικός λαός, και πρότεινε να γίνει έρανος υπέρ της Ελλάδας.
Για την επιτυχία του εράνου Σουηδοί φιλέλληνες ίδρυσαν μια Επιτροπή που απέβλεπε στη συγκέντρωση χρημάτων, τροφίμων και φαρμακευτικού υλικού που θα έστελναν στον Ελληνικό Ερυθρό Σταυρό. Πολλοί εθελοντές, ντυμένοι τσολιάδες, όργωναν τους δρόμους της  Στοκχόλμης, και ο έρανος, για την Ελλάδα, ξεπέρασε κάθε προσδοκία.      
   Πριν επιτεθούν οι Γερμανοί στη Χώρα μας, η Επιτροπή γέμισε και έστειλε στην Ελλάδα δυο σιδηροδρομικά βαγόνια με φαρμακευτικό υλικό και χειρουργικά εργαλεία. Η υλική αυτή βοήθεια είναι η πρώτη υλική βοήθεια, παγκόσμια, που στάλθηκε στην Ελλάδα. Στη συνέχεια έστειλαν, με καράβι, φαρμακευτικό υλικό και άλλες προμήθειες. Να σημειωθεί ότι ο αγγλικός ναυτικός αποκλεισμός δεν επέτρεψε στο καράβι να  ξεφορτώσει, στην Ελλάδα, το μάννα εκ Σουηδίας. (Δυστυχώς δεν μπόρεσα να βρω αν και πότε έφθασε στον προορισμό του).
   Ενοχλήθηκε, όμως, ο Έλληνας Επιτετραμμένος στη Σουηδία και απαίτησε –προφορικά και με αρθρογραφία– να σταματήσει το θέαμα αυτό γιατί, «η Ελλάδα δεν ζητιανεύει». Για να ξεπεραστούν τα νομικά εμπόδια ίδρυσαν στις 14-5-1941 τη Σουηδο - Ελληνική λέσχη, υπάρχει ακόμα, που πλαισιώθηκε από επιφανείς προσωπικότητες. Πρώτος πρόεδρος ήταν ο καθηγητής Martin P. Nilsson, ένα λατρευτό πρόσωπο και βαθύς μελετητής των κλασικών.

   Το καλοκαίρι του 1941, ο Γκούναρ Σέντερσχιόλτ, επέστρεψε στη Σουηδία πεπεισμένος ότι μόνο με ανθρωπιστική βοήθεια οργανωμένη σε μόνιμη βάση θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί η λιμοκτονία του ελληνικού λαού. Ο Σουηδικός Ερυθρός Σταυρός και η Σουηδική Κυβέρνηση κινητοποιήθηκαν με αποτέλεσμα την ίδρυση της «Επιτροπής Βοήθειας στην Ελλάδα» και τη ναύλωση σουηδικών πλοίων που θα μετέφεραν τρόφιμα στην Ελλάδα. Μπορούμε να πούμε πως πρωτοστάτησε στην ίδρυση της «Επιτροπής Βοήθειας στην Ελλάδα» που, κυριολεκτικά, έσωσε τον ελληνικό λαό από τη λιμοκτονία1.
   Ο Τοξότης αναρτά ένα κείμενό του, που στάλθηκε στη Σουηδία στις 17 Μαΐου 1941. Υπόσχεται, επίσης, να συνεχίσει παρόμοιες αναρτήσεις ώστε να φωτιστεί το σημαντικό έργο του Γκούνναρ Σέντερχιολντ.

   Παναγιώτης Καλογιάννης, Αύγουστος 2016


Τα δύσκολα προβλήματα του ηττημένου.
   «Αν ο σκοπός του ταξιδιού μου στην Ελλάδα ήταν να σπουδάσω τον χαρακτήρα των ελλήνων, δεν μπορούσα να βρω καλύτερες συνθήκες από τις σημερινές στα τελευταία χίλια χρόνια. Σε διάστημα μικρότερο του ενός έτους έχω δει πως αντιδρούν οι έλληνες σε συνθήκες που μεταβάλλονται πολύ γρήγορα: τους είδα να ζουν με την ελπίδα πως η χώρα τους θα είναι μια προστατευόμενη νησίδα στο μέσο του Ευρωπαϊκού Αρμαγεδδώνα2 και να προσπαθεί να αποφύγει τη συμμετοχή της στο ένα ή το άλλο στρατόπεδο των αντιμαχόμενων. Ένιωσα τη σιωπηλή οργή τους όταν τορπιλίστηκε το «Έλλη». Υπήρξα μάρτυρας στην έκρηξη του πατριωτισμού και την προθυμία τους να θυσιαστούν για την πατρίδα τους, όταν η Ιταλία επιτέθηκε στην Ελλάδα. Άκουσα του πανηγυρισμούς τους στην Πίνδο και την Κλεισούρα. Συμμετείχα στη λύπη τους όταν πέθανε ο Μεταξάς και, θαύμασα την  άμεση αντίδρασή τους για τη συνέχιση του αγώνα. Τους είδα να πεθαίνουν από πείνα, να παθαίνουν κρυοπαγήματα στα χιονισμένα βουνά της Αλβανίας, να νοσηλεύουν και να περιποιούνται πληγωμένους ιταλούς αιχμάλωτους, να υποφέρουν και να πεθαίνουν σε νοσοκομεία στα Γιάννενα και στην Αθήνα. Θαύμασα την περιφρόνησή τους στον θάνατο όταν ήταν πρόθυμοι να κάνουν το παν για να υπερασπίσουν την πατρίδα τους ενάντια στην ισχυρότερη στρατιωτική δύναμη. Την ασύγκριτη ηρεμία τους όταν ο πρωθυπουργός τους αυτοκτόνησε από απόγνωση, όταν φήμες για προδοσία κυκλοφορούσαν στους δρόμους και τα σαλόνια. Τη συνθηκολόγηση όταν όλα είχαν χαθεί, εκτός από την τιμή. Σ’ αυτές τις τελευταίες βδομάδες απορώ για την απίστευτη ευελιξία τους και την ικανότητα προσαρμογής τους στις καινούργιες συνθήκες.
   Μια μέρα ύστερα απ’ το θάνατο του Μεταξά απορούσα για την πνευματική ελαστικότητα του ελληνικού λαού. Αλλά δεν συγκρίνεται σε ότι είδα στη συνέχεια. Η νοοτροπία τους παρομοιάζεται με ένα απεριόριστο εύπλαστο κερί που μπορεί να μοντελοποιηθεί σε οτιδήποτε. Αλλά όταν τους γνωρίσεις, διαπιστώνεις ότι υπάρχει ένα μεγάλο λαστιχένιο κομμάτι στο κερί και ότι, η φαινομενικά πλαστική σφαίρα στην πραγματικότητα είναι μια λαστιχένια μπάλα η οποία τελικά ανακτά το αρχικό της σχήμα. Όπως στους περισσότερους μεσογειακούς λαούς, οι έλληνες καλύπτουν συχνά με λέξεις συναισθήματα και ενέργειες με ένα επιφανειακό πληθωρικό ρεαλισμό, που αποτελεί τη βάση της νοοτροπίας τους. Χάρη σ’ αυτόν τον ρεαλισμό δεν έχασαν τον καιρό τους με αντιπαραγωγικά τραγούδια διαμαρτυρίας, αλλά ενστικτωδώς προσαρμόστηκαν στις καινούργιες συνθήκες.                      
   Οι πρόγονοί τους είχαν ζήσει για εκατονταετίες κάτω από τους ρωμαίους, τους νορμανδούς, τους καταλωνούς και την τούρκικη αυτοκρατορία. Οι σημερινές γενιές, με πίκρα, έχουν μάθει για τη χρησιμότητα να μπορούν να προσαρμοστούν στους κατακτητές και σε δημοκρατικές ή μοναρχικές κυβερνήσεις όπως αυτές του Βενιζέλου ή του Μεταξά. Εξαγριωμένες ανθρώπινες μάζες πολλές φορές έχουν κάψει ότι αγαπούν, και λατρεύουν ότι έχουν καταστρέψει. Ο υπουργός ασφάλειας Μανιαδάκης επί πέντε χρόνια ανέπτυξε την τέχνη να παρακολουθεί τα λόγια και τις κινήσεις τους. Με το δώρο της ψύχραιμης αντιμετώπισης, που ακόμα και οι απλοϊκοί άνθρωποι έχουν κληρονομήσει από τους προγόνους τους, μπόρεσαν να ζήσουν με τον καινούργιο ρόλο που έπρεπε να παίξουν στις καινούργιες συνθήκες.
   Οι γερμανοί δήλωσαν πως έρχονται στην Ελλάδα σαν φίλοι, όχι σαν εχθροί, και αντιμετωπίστηκαν  με πολύ διακριτικότητα. Αυτό που είχε ακόμα μεγαλύτερη επίδραση είναι ο θαυμασμός που εξέφρασαν για την ανδρεία των ελλήνων στρατιωτών και τις στρατιωτικές ικανότητες των αξιωματικών.
   Δεν είχε αναπτυχθεί ακόμα το μίσος ενάντια στους γερμανούς. Ο πόλεμος είχε κρατήσει τρεις βδομάδες και ποτέ δεν υπήρξαν γείτονες.
Εκτιμούσανε τις πολεμικές τους ικανότητες, την οργάνωσή τους, την αποτελεσματικότητά τους. Γνώριζαν τη δική τους αξία και αναγνώρισαν ότι αυτός που τους νίκησε στο δικό τους έδαφος, αν και ήταν συγκριτικά πολύ καλύτερα οπλισμένος πρέπει να ήτανε εξαιρετικά ανδρείος και ικανός. Χίλια χρόνια εμπειρίας τους έχουν διδάξει να δέχονται την απόφαση της νικήτριας θεάς, και ταυτόχρονα να διατηρούν την ελπίδα προσφυγής στο ανώτερο δικαστήριο.
   Η θρησκευτικότητά τους και η επίδραση της εκκλησίας στη ζωή, τους βοήθησε να δείξουν μια χριστιανική εγκαρτέρηση προς την αναπόφευκτη μοίρα. Την επιθυμία  τους για την ελευθερία μπόρεσαν να την κρύψουν και σε προηγούμενες περιόδους, ποτέ όμως δεν την λησμόνησαν.
Αλλά η επιθυμία να εκφράσει ο Μεσογειακός λαός τα αισθήματά του γραπτά και προφορικά είναι σαν το αέριο που εκρήγνυται, για να το συνοψίσουμε έντονα. Διέξοδος, τώρα, ήταν η επίθεση που δέχτηκαν η κυβέρνηση και τα πρόσωπα που θεωρήθηκαν υπεύθυνοι για τη συντριβή […].
   Ήταν απόλυτα αναγκαίο τόσο για τις εφημερίδες όσο και για τους αναγνώστες τους να αναζητούν κάποιο εξιλαστήριο θύμα. Προϋπήρχε μεγάλη και παλιά μνησικακία για τους συνεργάτες του Μεταξά, ο φόβος για τους επιμελείς καταδότες του Μανιαδάκη και τους κατευθυνόμενους δικαστές του που ξεχείλιζαν σε μεγάλη ποσότητα. […]. Το υβρεολόγιο σε λογοτεχνική μορφή κρατά απ’ την εποχή του Ομήρου, και σ’ αυτό οι έλληνες υπερέχουν.
   Ο τρόπος, η ποιότητα, διαφέρει από το χυδαίο λυρικό γαύγισμα της «Ακρόπολης» μέχρι τις πολιτισμένες στήλες της «Εστίας» όπου, ο ακαδημαϊκός και ιστορικός Σπύρος Μελάς χύνει εκλεπτυσμένη χολή για  τους δραπέτες εχθρούς του.
   Αναφέρεται στο πνεύμα που ο Σπύρος Μελάς και η παρέα του εκφράζουν, το οποίο συνοψίζει με τη φράση: «την αλληλοκατανόηση ανάμεσα σε δυο ράτσες και τον τρόπο σκέψης δυο τελείως διαφορετικών λαών, τώρα που οι υπάρχουσες συνθήκες τους αναγκάζουν να ζήσουν μαζί».
   Δεν υπάρχει δειλία ή φόβος στην προσαρμογή των ελλήνων στις καινούργιες συνθήκες. Οι νικητές των ελλήνων έχουν την εκτίμησή μου. Οι νικητές, όμως, της Κορυτσάς και των Αγίων Σαράντα χαίρουν ακόμα μεγαλύτερης εκτίμησης, γιατί γνωρίζω, πόσο δύσκολο θα ήταν για μένα να βρίσκομαι στη θέση τους».


   Gunnar Cederschiöld      
   Αθήνα 17 Μαΐου 1941.

   Απόδοση στα ελληνικά από τον Παναγιώτη Καλογιάννη. Αύγουστος 2016

  1. Το Φθινόπωρο θα κυκλοφορήσει στα ελληνικά, από τις εκδόσεις «Επίκεντρο» ένα βιβλίο που αναφέρεται λεπτομερειακά στο έργο της «Επιτροπής Βοήθειας στην Ελλάδα». 
  2. Αποτελεί απόδοση στα Ελληνικά του εβραϊκού όρου αρ-Μαγεδών, που σημαίνει «Όρος της Μεγιδδώ» ή «Όρος Σύναξης Στρατευμάτων». Ο όρος αυτός χρησιμοποιήθηκε και στη σύγχρονη εποχή, ιδιαίτερα στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο προκειμένου να σημανθεί ο όλεθρος και το μέγεθος καταστροφής του πολέμου. Έκτοτε χρησιμοποιείται, κυρίως δημοσιογραφικά, στις περιγραφές γεγονότων μεγάλων καταστροφών και αιματοχυσίας συνήθως εκ πολέμου.

     

     Πηγή: Σουηδικός Ερυθρός Σταυρός

 

     Σημείωση: το άρθρο γράφτηκε πριν αρχίσει ο οργανωμένη αντίσταση. Η «Εθνική Αλληλεγγύη» ιδρύθηκε στις  28 Μαΐου 1941, το ΕΑΜ στις 27 Σεπτεμβρίου 1941, ο ΕΛΑΣ στις 16 Φλεβάρη 1942 κ.α.

επόμενο | προηγούμενο

 

   Επιστροφή στην αρχή της σελίδας.