Λευκά πλοία –M/S «Eros»

Το M/S «Eros» ναυλώθηκε από τον Σουηδικό Ερυθρό Σταυρό, και στις 14 του Ιούλη του 1942 έβαλε πλώρη για τον Καναδά να φορτώσει δημητριακά για την κατεχόμενη Ελλάδα. Τα Χριστούγεννα της ίδιας χρονιάς, ενώ έπλεε στα ελληνικά χωρικά ύδατα με προορισμό τη Θεσσαλονίκη, διατάχτηκε από ένα γερμανικό πολεμικό πλοίο να αλλάξει την πορεία του και να προσεγγίσει στον Πειραιά προκειμένου να συμπληρώσει το φορτίο του με φαρμακευτικό υλικό, και γάλα σκόνη.  

   Στις 1-1-43 το πρωί το «Eros» απέπλευσε από τον Πειραιά με προορισμό τη Θεσσαλονίκη φορτωμένο με 5.164 τόνους σιτάρι και 36 τόνους άλλα εμπορεύματα. Στις 17:45 είχε σκοτεινιάσει, και τα φώτα στο κατάστρωμα εμπόδιζαν τον τιμονιέρη και τον αξιωματικό γέφυρας να δουν ένα σκοτεινό όγκο ο οποίος ορθώνονταν μπροστά τους –η συμφωνία των εμπολέμων ήθελε τα φώτα των «Λευκών Πλοίων» αναμμένα. Υπολόγιζαν ότι θα περάσουν 2 ναυτικά μίλια δυτικά από τη Φολέγανδρο.
   Οι σβησμένοι φάροι –απαγορεύονταν η λειτουργία τους απ’ τους Γερμανούς– δεν μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν από τους ναυτικούς για να καθορίσουν το στίγμα τους, και τα ισχυρά θαλάσσια ρεύματα έβγαλαν το καράβι από την πορεία του. Παρόλο που ο καπετάνιος για μεγαλύτερη ασφάλεια άλλαξε την πορεία του πλοίου για να περάσει 3 ν.μ. ανοιχτά από τη Φολέγανδρο, στις 18:40 το βράδυ με βαθύ σκοτάδι, το «Eros» προσάραξε νότιο δυτικά της Φολεγάνδρου σε απόσταση 150 μέτρα από τη στεριά. Τα ξημερώματα, το πλήρωμα, είδε πόσο κοντά στη στεριά βρίσκονταν.
   Την επόμενη μέρα, στις 13:00, ένα γερμανικό υδροπλάνο μετέφερε 10 από τους ναυαγισμένους ναυτικούς στον Πειραιά. Ο καιρός όμως χειροτέρευσε και τα υπόλοιπα 16 μέλη του πληρώματος αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το πλοίο, και βγήκαν στη στεριά χρησιμοποιώντας σωστικές βάρκες.

  

Φωτο από το διαδίκτυο. Τραβήχτηκε στο Γιβλαρτάρ στις 20/11/42, ενάμισυ μήνα πριν ναυαγήσει.  

Στις 4-1-43 οι άνεμοι δυνάμωναν και τα μποφόρ αυξάνονταν. Έβγαλαν τις βάρκες στη στεριά για ασφάλεια ενώ την επομένη, στις 5/1, το πλοίο έσπασε στη μέση και βούλιαξε.

   «Η βοήθεια που μας έδωσαν οι πεινασμένοι κάτοικοι του νησιού μας κράτησε στη ζωή», διηγείται ο υποπλοίαρχος Lennart Summer. «Υπήρχε μεγάλη έλλειψη σε τρόφιμα στη Φολέγανδρο, και μην έχοντας δικές μας τροφές σταθήκαμε αλληλέγγυοι στην πείνα τους. Ένα πρωί πήραμε ένα απρόσμενο και πανάκριβο για τα δεδομένα της εποχής δώρο. Τρία όμορφα κατσικάκια. Σαν ναυτικοί, δεν μπορούσαμε, δεν γνωρίζαμε, πως να τα σφάξουμε και να τα γδάρουμε. Έτσι αυτά παρέμειναν ζωντανά και εμείς περισσότερο πεινασμένοι. Το κατάλαβαν οι ντόπιοι, και την επόμενη ξυπνώντας τα βρήκαμε έτοιμα για μαγείρεμα.
   Ποτέ δεν έγινε μεγαλύτερο πανηγύρι. Σύντομα, όμως, το φαγητό τελείωσε και ξανάρχισε η πείνα. Δεν τολμούσαμε να μείνουμε στην ουρά για συσσίτιο. Φοβόμασταν μήπως πέσουμε θύματα σε ενδεχόμενα αντίποινα των Γερμανών. Η δική μας πείνα πήρε τέλος, όταν οι αρχές κατόρθωσαν να μας μεταφέρουν στην Αθήνα».

 

   Παναγιώτης Καλογιάννης, από το βιβλίο «Ο Λιμός στην κατοχή και η διεθνής αρωγή», εκδόσεις Επίκεντρο.

Ρότα

    Αναρωτιέσαι, ίσως, γιατί το «Eros» έπλεε κοντά στη Φολέγανδρο, γιατί ο καπετάνιος δεν ακολούθησε τη συντομότερη διαδρομή για τη Θεσσαλονίκη, και να περάσει ανοιχτά από την Αλόννησο. Όχι, δεν έχασε την πορεία του ο καπετάνιος, αλλά ακολούθησε την προκαθορισμένη, από τους εμπόλεμους, πορεία όπως φαίνεται στο χάρτη.

Αρχείο Paul Mhon. Η πορεία των «Λευκών Πλοίων» με λιμάνι προορισμού τον Πειραιά. Για τη Θεσσαλονίκη, τα πλοία περνούσαν νότια της Κρήτης, και ανατολικά από την Κάρπαθο


Ναυαγισμένοι ναυτικοί

   Ένα πλοίο, μπορεί να ναυαγήσει από διάφορες αιτίες: λόγω κακοκαιρίας, λόγω προσάραξης (ανεξάρτητα αν βυθιστεί ή όχι), λόγω σύγκρουσης με άλλο πλοίο, από δολιοφθορά, από πολεμικές επιχειρήσεις κ.α. .
    Ο Νίκος Καββαδίας, στα ποιήματά του και στη «Βάρδια», ζωγραφίζει την ψυχή των ναυτικών, την αγωνία τους μπροστά στις δυσκολίες και τους κινδύνους της θάλασσας, τα συναισθήματα τους, τη μοναξιά τους...
   Ο «… πάντα ιδανικός κι ανάξιος εραστής
των μακρυσμένων ταξιδιών και των γαλάζιων πόντων»

   στην ποίησή του, για ιστορίες ναυτικές, απεικονίζει την ψυχή των ναυτικών, τα συναισθήματά τους, τη μοναξιά τους, την αγωνία τους όταν παλεύουν με τα στοιχειά της φύσης στις απέραντες θάλασσες. Ιστορεί απλούς ανθρώπους που γίνονται τραγικοί ήρωες, όπως π.χ. «ο Πλοίαρχος Φλέτσερ».

   Στο ποίημα αυτό αποτυπώνει τη ζωή των ναυτικών στη διάρκεια σφοδρής θαλασσοταραχής, όταν το φορτηγό καράβι «Σχελδ», χαμένο στην ομίχλη σφηνώθηκε στο ακρωτήρι Ματαπά1 (Ταίναρο), γιατί οι καιρικές συνθήκες δεν επέτρεπαν στον πλοίαρχο να χρησιμοποιήσει τον εξάντα2 για να προσδιορίσει τη θέση του πλοίου (γεωγραφικό μήκος και πλάτος), ή να πάρει αντιστοιχία με κάποιο φάρο,

    «γιατί ήλιος δε φαινότανε το στίγμα του να βρει,
   ούτε μπορούσε απ' τις στεριές να πάρει αντιστοιχία».

   Τα πρόσωπα των καραβοτσακισμένων ναυτικών ο ποιητής τα ζωγραφίζει με τη θλίψη, την πικρία, και τη μελαγχολία να απλώνεται σ’ αυτά.

   «Σε λίγες μέρες φύγανε, τρισάθλιοι ναυαγοί,
   μια μελαγχολική, στυγνά θλιμμένη συνοδεία,
   κι έμεινε ο Φλέτσερ μοναχά, ζητώντας στο πιοτό
   την πίκρα του στα βρωμερά να πνίξει καφωδεία».


    Ξέμπαρκος, χωρίς διέξοδο ο ναυαγός πλοίαρχος που έμεινε στη στεριά, οδηγείται στην τρέλα και τον θάνατο.

    «Η στενοχώρια και το αλκοόλ δουλεύοντας σιγά,
   μέρα με τη μέρα σ’ ένα χαίνον χάσμα τον ωθούσαν.
   Τρελάθηκε. […]

    »Μα κάποια μέρα βλέποντας με τ’ όργανό2 του ψηλά,
   έφυγε για το σκοτεινό λιμάνι του θανάτου,
   ενώ σιγά σαν πάντοτε, φαιδρός και φλογερός,
   ο ήλιος την κανονική διέσχιζε τροχιά του».

 

   1. Ματαπάς: Το ακρωτήριο Ταίναρο. Η περιοχή έχει πολλά ονόματα: κάβο-Μεταπάς ή Ματαπάς, Κριτήρι, Φανάρι, Λίθος, Βραχίονας της Μάνης (BrazzodiMaina) κατά τους Ενετούς. Πρόκειται για ένα κομμάτι γης, ανάμεσα σε δύο φυσικά λιμάνια, το Πόρτο Κάγιο (αρχαία Ψαμμαθού) στον Λακωνικό Κόλπο και το Μαρμάρι. Είναι ένα μέρος γεμάτο μύθους και θρύλους. 
Υπάρχει μάλιστα ένα σχετικό δίστιχο: "Από τον κάβο-Ματαπά σαράντα μίλια μακριά κι από τον Κάβο-Γκρόσσο σαράντα κι άλλο τόσο". 
Αυτός είναι ο λόγος που το 1882 οι Γάλλοι μηχανικοί, οι οποίοι είχαν αναλάβει την κατασκευή των περισσότερων φάρων στην Ελλάδα, έχτισαν εδώ τον πρώτο φάρο. Ο 16μέτρος τετράγωνος πύργος του είχε τον πρωτοποριακό - για εκείνη την εποχή - μηχανισμό SauterLemonier με περιστροφικό διοπτρικό κατασκευασμένο στο Παρίσι. Αυτός ο φάρος αποτελούσε ένα από τα μικρά θαύματα της νέας Ελλάδας και διευκόλυνε πολύ τη ναυσιπλοΐα.  
(Από το διαδίκτυο)

   2. Ο εξάντας (εκ της καθαρευούσης ο εξάς, του εξάντος), είναι ένα γωνιομετρικό όργανο χαρακτηριζόμενο και αστρονομικό. Χρησιμοποιείται στη ναυσιπλοΐα από τους ναυτιλλόμενους για τη μέτρηση υψών ουράνιων σωμάτων καθώς και κατακόρυφες ή οριζόντιες γωνίες γήινων, ή επίγειων σταθερών αντικειμένων. Βασικά, χρησιμοποιείται στη μέτρηση της γωνίας (ύψους) ενός σκοπούμενου ουράνιου σώματος (π.χ. Ήλιος, Σελήνη, Πλανήτες, Αστέρες), από τον ορίζοντα. (Βικιπαίδεια).

 

   Επιστροφή στην αρχή της σελίδας.

 

   <<προηγούμενο | επόμενο>>