Ο Θάνατος του Σουηδού αντιπροσώπου

Ο Τοξότης, σε προηγούμενη ανάρτηση αναφέρθηκε στον δολοφονικό αγγλικό αεροπορικό βομβαρδισμό στο πλοίο του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού Wiril (Ατρόμητος) στο λιμάνι της Χίου, στις 7 Φλεβάρη 1944, όπου βρήκε τραγικό θάνατο και ο Σουηδός αντιπρόσωπος του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού (ΔΕΣ) Nils-Erik Nilsson.

   Ο 30χρονος Σουηδός πήγε στην Ελλάδα με την δεύτερη αποστολή των Σουηδών αντιπροσώπων του ΔΕΣ που αναχώρησαν από τη Σουηδία τον Μάρτη του 1943.
   Είχε σπουδάσει αρχαιολογία στο πανεπιστήμιο της Uppsala, και συμπεριλήφθηκε στην αποστολή ύστερα από πρόταση του Sture Linnér στον καθηγητή αρχαιολογίας Persson. Ο νεαρός Σουηδός, λάτρης της Ελλάδας, ερωτεύτηκε και αρραβωνιάστηκε στη Χίο την κόρη του υποπρόξενου της Σουηδίας Αντώνη Φραγκάκη. Ο γάμος τους θα γίνονταν στις 8 του Φλεβάρη 1944, την επόμενη του βομβαρδισμού. Θα τους στεφάνωνε ο πλοίαρχος του WIRIL μέσα στο καράβι, στο οποίο θα γίνονταν και η δεξίωση. Δυστυχώς ο Αγγλικός Χάρος είχε άλλα σχέδια. Αντικατέστησε τη χαρά του γάμου με το «άχος» (θλίψη του θανάτου) παίρνοντας τρυφερά βλαστάρια και οδηγώντας τις ψυχές τους το βασίλειο του Άδη, στα βάθη της Λίμνης Αχερουσίας. Πάρα πολλοί Χιώτες βρέθηκαν δίπλα στο φέρετρό του, απουσίαζε, όμως, η οικογένειά του, η μητέρα, ο πατέρας, οι φίλοι. Ο Sture Linnér στο βιβλίο του «Η Οδύσσειά μου» αναφέρεται στον Nils-Erik Nilsson με ένα εξαιρετικό κεφάλαιο.

Τα μέλη της δεύτερης αποστολής που αναχώρησαν για την Ελλάδα  τον Μάρτη του 1943.
Από αριστερά: Nils-Erik Nilsson, Torgny Säve-Söderbergh, Axel W. Persson, Else Segerdahl-Persson, o πρίγκιπας Carl (πρόεδρος του ΣΕΣ), Emil Sandsröm (πρόεδρος της Διεθνούς Επιτροπής, αντικατέστησε τον Paul Mohn) , Ludvig Peyron, Sture Linnér, Karl Gösta Arnö ( απουσιάζει ο René Gyllenram). Φωτο: Αρχείο Arninge

   Ο επικήδειος που ο Sture Linnér εκφώνησε στην Uppsala1.

    Ζούσες για την Ελλάδα. Στα μακριά και σκοτεινά βράδια στην κρύα και χειμωνιάτικη Uppsala, διηγιόσουν πολλές φορές, πόσο νοσταλγούσες την ηλιόλουστη Ελλάδα, τη χώρα με την ιστορία και την κουλτούρα της οποίας οι σπουδές σου σε έδεσαν στενά, και που οι δικές σου εμπειρίες εκεί κάτω σε έκαναν να αγαπήσεις σαν δικιά σου.

   Σκοτώθηκες για την Ελλάδα. Μέσα σε μας, που θέλουμε να λεγόμαστε οι φίλοι σου, καίει η θλίψη. Είσαι νεκρός, αλλά η μνήμη σου θα ζήσει, εδώ στην πατρίδα και στη χώρα όπου το έργο αγάπης σου έκανε το δικό σου όνομα και το όνομα της Σουηδίας να αγαπηθεί και να τιμάται. Για σένα ισχύει το ελληνικό επίγραμμα:

               «Ἄσβεστον κλέος οἵδε φίλῃ περὶ πατρίδι θέντες
               κυάνεον θανάτου ἀμφεβάλοντο νέφος·
               οὐδὲ τεθνᾶσι θανόντες, ἐπεί σφ' ἀρετὴ καθύπερθε
               κυδαίνουσ' ἀνάγει δώματος ἐξ Ἀίδεω.
»

   (Αυτοί εδώ [οι ενταφιασμένοι νεκροί], αφού περιέβαλαν την αγαπημένη πατρίδα με άσβεστη δόξα, ντύθηκαν με το μαύρο σύννεφο του θανάτου. Αλλά δεν έχουν πεθάνει, αν και σκοτώθηκαν, επειδή η ανδρεία τους, αφού πάνω απ' όλα τους δόξασε, τους οδηγεί από τον Άδη πάνω στους ουρανούς).

Αναθηματική μαρμάρινη πλάκα στο λιμάνι της Χίου, απέναντι από το τελωνείο. Οι Χιώτες ΔΕΝ ξεχνούν και διοργανώνουν Ημέρα Μνήμης για να τιμήσουν τα θύματα του Ερυθρού Σταυρού.

    Άλλοι, αντιπρόσωποι ή Σουηδοί ναυτικοί στα «Λευκά Πλοία» είχαν καλύτερη τύχη στο γάμο τους με Ελληνίδες στη διάρκεια της κατοχής ή αμέσως μετά. Από τους αντιπροσώπους παντρεύτηκαν Ελληνίδες οι: Widlund, Bergman, Linnér, Helger, και ο Walldén.
Οι αντιπρόσωποι κυκλοφορούσαν, αποκλειστικά, ανάμεσα σε ανώτερες κοινωνικές τάξεις, γι’ αυτό και οι γυναίκες τους ήταν μέλη της λεγόμενης «καλής κοινωνίας», ενώ ναυτικοί παντρεύτηκαν «λαϊκές».

   Προβολή της Ελλάδας στο εξωτερικό, ή στυγνός αντικομουνισμός;

    Δυο χρόνια αργότερα, το 1946, το Σουηδικό Ινστιτούτο στην Αθήνα έδωσε μια υποτροφία σε έναν από τους προεξέχοντες φιλόλογους στην Ελλάδα και πολύ εκτιμώμενο στους επιστημονικούς κύκλους της Σουηδίας.

    Ήταν η περίοδος κατά την οποία «οι νικητές» για να χτίσουν την μεταπολεμική Ελλάδα –αρχίζοντας από τη Μακρόνησο–, βάφτισαν «τα δικά μας παιδιά», τους μαυραγορίτες, τους δωσίλογους, τους χίτες, τους γερμανοντυμένους  κ.α., εθνικόφρονες οι οποίοι κυριαρχούσαν παντού, και με την προτροπή και ανοχή των διαδοχικών κυβερνήσεων ασκούσαν κάθε μορφής ανομίες ενάντια σε ότι ήθελε να αναπνέει ελεύθερα.

    Οι πρώτες μεταπολεμικές κυβερνήσεις, λησμονώντας γρήγορα, πολύ γρήγορα, την προσφορά της Σουηδίας στη διάρκεια του πολέμου που έσωσε κυριολεκτικά τον ελληνικό λαό από τη λιμοκτονία, αρνήθηκαν να δώσουν διαβατήριο στον Ι. Θ. Κακριδή για να διδάξει τα ελληνικά γράμματα στη Σουηδία γιατί ήταν ...κομμουνιστής. Θεωρούσαν ότι προέχει η φυσική και η ηθική εξόντωση κάθε δημοκρατικού πολίτη, και όχι η διάδοση της ελληνικής γλώσσας ως ένα υπέρτατο και πολύτιμο αγαθό του ελληνικού πολιτισμού και της ταυτότητάς μας σε ξένες χώρες.

    «Γελοία συκοφαντία, σύμφωνα με ότι μου είπαν λογικοί βασιλόφρονες [...] Ο Κακριδής, ο οποίος είναι φιλελεύθερος όπως και τόσοι άλλοι είναι στόχος πολιτικής δίωξης [...] να μπορούσε η δύστυχη Ελλάδα να αποκτήσει ένα νέο καθεστώς» αναφέρει ο πρέσβης της Σουηδίας στην Αθήνα K. R. Thyberg σε εμπιστευτική του επιστολή στο Σουηδικό Υπουργείο των Εξωτερικών στις 12.1.1947.

   Μόνο ύστερα από παρέμβαση του Πιπινέλη μπόρεσε να ταξιδεύσει στη χώρα που κατ’ επανάληψη, απλόχερα, είχε προσφέρει τη βοήθειά της στην Ελλάδα. Οι Σουηδοί στο πρόσωπό του είδαν μια άλλη Ελλάδα, πέρα από αυτή της μισαλλοδοξίας και την Ελλάδα των βασιλοφρόνων, γοητεύτηκαν από την επιστημονική κατάρτιση και το έργο του Κακριδή και ήθελαν να τον κρατήσουν στη Σουηδία. Αυτός, αδυνατώντας να παραμείνει, λόγω υποχρεώσεών του, μακριά από την Ελλάδα υποσχέθηκε να προτείνει κάποιον που να ικανοποιεί τις απαιτήσεις τους. Με πρόταση δική του και του Καζαντζάκη2 υπέδειξαν σαν τον καταλληλότερο στις απαιτήσεις των Σουηδών τον Αντώνη Μυστακίδη, ο οποίος τους δικαίωσε όχι μόνο γιατί οργάνωσε τις ελληνικές σπουδές στη Σκανδιναβία, αλλά και για το επιστημονικό, το κοινωνικό, και το συγγραφικό του έργο που ανέπτυξε.
Πρέπει, ακόμα, να επισημανθεί η σημαντική εκδοτική και συγγραφική συμβολή του Μεσεβρινού (Α. Μυστακίδη) μέσω της εκδοτικής σειράς «Τα τετράδια του Ρήγα», στη διάρκεια της απριλιανής δικτατορίας και η οποία περιλαμβάνει κείμενα πολιτικού, ιστορικού, και γλωσσικού προβληματισμού.

 

   Παναγιώτης Καλογιάννης Μάης 2020

    1. Η ανθρωπιστική βοήθεια στην κατεχόμενη Ελλάδα, Άξελ-Σωτήρης Βαλντέν. Εκδόσεις Θεμέλιο

    2. Η ελληνική κυβέρνηση, λίγα χρόνια αργότερα, έστειλε τον Μελά στη Σουηδία για να προπαγανδίσει ενάντια στην απονομή του Νόμπελ στον Καζαντζάκη.

 

   Επιστροφή στην αρχή της σελίδας.

 

   <<προηγούμενο | επόμενο>>