Η ανάρτηση αυτή αναφέρεται σε τέσσερα κείμενα δημοσιευμένα στην εφημερίδα Αυγή, το Σεπτέμβρη του 1985, στη μνήμη του Θανάση Παπαδόπουλου.
     Ο Μανόλης Αναγνωστάκης αναφέρεται στο "δάσκαλο, το φίλο..." από τα φοιτητικά χρόνια.
     Ο Τάσος Βουρνάς στο "Πιο τίμιο, τη μορφή του..."
     Ο Γιάννης Κρητικός γράφει για "τη μεγάλη προσφορά στη φιλοσοφική γραμματεία του Θανάση Παπαδόπουλου" και,
     Ο Θανάσης Μητσόπουλος μιλάει για "τον αγωνιστή, το στοχαστή, τον άνθρωπο".
     Tα κείμενα, αυτά, καθώς και το βιβλίο "Θανάσης Παπαδόπουλος, ο Δάσκαλος" εκδίδονται, από τους φίλους του, 30 χρόνια από το θάνατο του Θανάση, για να κρατάμε ασίγαστη στη μνήμη μας τη μορφή του σαν ακριβό δώρο, έτσι που κατά τον Λατίνο ποιητή  "να μη τον αφήσουμε να πεθάνει ολόκληρος" –να κρατήσουμε ζωντανό το κληροδότημά του.

 

Για το Θανάση Παπαδόπουλο


Συμπληρώνονται, στις 11 Σεπτέμβρη 2015, 30 χρόνια από το θάνατο του Θανάση Παπαδόπουλου.
    Τον θυμόμαστε, μικρόσωμο και  ασουλούπωτο, αλλά με αυξημένο το αίσθημα ευθύνης και δικαίου απέναντι στον συνάνθρωπό του. 

    Ο Θανάσης, πολιτογραφήθηκε νωρίς πολίτης στην πόλη των Ιδεών. Αυτό αντικατοπτρίζεται στα παιδικά του χρόνια, στην ηθική του ταυτότητα, την ηθική του συνείδηση, το συγγραφικό του έργο. Στη ζωή του ολόκληρη.  
     Η δίψα για ελευθερία στη σκέψη ήταν κύριο χαρακτηριστικό της ζωής του από τα παιδικά του χρόνια. Μαχητικός, από μικρός, απαλλάχτηκε νωρίς από κάθε είδους προσωπολατρία. Αντιτάχθηκε –ο νεαρός "διανοούμενος"  από τη  Σορβόνη, όπως ειρωνικά τον χαρακτήριζε η κομματική ηγεσία–  από τους πρώτους στον κομματικό δογματισμό. Εκφραζόμενος με παρρησία, διαφώνησε στο Βουκουρέστι με τον Ζαχαριάδη στις αρχές του ᾿50 σε πολλά πολιτικοϊδεολογικά θέματα δείχνοντας και σε άλλους το δρόμο. Όταν ο Ζαχαριάδης θέλοντας να εκφοβίσει τους "αιρετικούς" πρότεινε τη διαγραφή του  από το κόμμα –που οδηγούσε σε στέρηση εργασίας και σε αναπόφευκτο θάνατο από πείνα– ο Θανάσης ζήτησε το λόγο και, παρεκάλεσε όλους τους παρευρισκόμενους να ψηφίσουν υπέρ της διαγραφής του!!!
     Διαγραμμένος από το κόμμα, χαρακτηρισμένος "αντικομουνιστής", με τη βούλα του Ζαχαριάδη, ήταν αδύνατο να βρει δουλειά. Επέζησε, χάρις στη διακριτική βοήθεια των φίλων του. Για μεγάλο χρονικό διάστημα έτρωγε μόνο λίγες βραστές πατάτες...
     Όταν τον επισκέφτηκε, μη γνωρίζοντας την κατάστασή του ο αδελφός του Ταξιάρχης, γιατρός, πολιτικός πρόσφυγας και αυτός, στη Μόσχα, απευθυνόμενος σε μέλη του Πολιτικού Γραφείου και της Κεντρικής Επιτροπής του Κόμματος, είπε: Σας συγχαίρω για τη "συμβολή" σας στο Μαρξισμό–Λενινισμό –αυτοί αλληλοκοιτάζονταν και απορούσαν... Αφού καταδικάσατε το Θανάση σε θάνατο από πείνα, είσαστε "άξιοι" συγχαρητηρίων1.
    Νηστικός και  με άδειο στομάχι, αναζητούσε ακατάπαυστα πνευματική τροφή στη Βιβλιοθήκη της Ακαδημίας του Βουκουρεστίου. Στο αναγνωστήριο της βιβλιοθήκης άλλαξε η ζωή του, όταν τον είδε ένας ρουμάνος πανεπιστημιακός να διαβάζει  το πολωνικό φιλοσοφικό περιοδικό "Λογική Σκέψη". Ξεπεράστηκαν γρήγορα όλα τα εμπόδια και ο Θανάσης προσλήφθηκε, σαν ερευνητής, στο Ινστιτούτο Φιλοσοφίας της Ακαδημίας.
    Συνεχίστηκε η καταδίωξη, του Θανάση, και μετά την Έκτη Ολομέλεια του ΚΚΕ (το 1956). Αξίωνε, η νέα ηγεσία του κόμματος, την απόλυσή του γιατί ήταν αντικομματικός και διαγραμμένος από το κόμμα. Μα τι έχουν οι έλληνες με το Θανάση, διερωτόνταν οι Ρουμάνοι. Μας ζητάνε να διώξουμε έναν τόσο πολύτιμο συνεργάτη! Πρυτάνευσε η λογική και δεν απολύθηκε. Επέφερε, έμμεσα, ο Θανάσης την πρώτη ήττα στο δογματισμό της καινούργιας κομματικής ηγεσίας.

Στη Σουηδία

     Το 1970 ήρθε στη Σουηδία με τη βοήθεια του Μπάμπη Καλαντζή. Είχαν γνωριστεί λίγους μήνες πριν στο Βουκουρέστι. "Μου έκανε εντύπωση ο χαρακτήρας του και, ο τρόπος που με πλησίασε" θυμάται ο Καλαντζής. Ο Μπάμπης σε συνεργασία με τον Μανώλη Πονηρίδη προετοίμασαν τον ερχομό του Θανάση στην Ουψάλα. Ήταν δύσκολο, γι᾿ αυτόν,  να παραμείνει στη Σουηδία. Ο Καλαντζής και ο Πονηρίδης συνέβαλαν καθοριστικά ώστε να ξεπεραστούν τα εμπόδια και να πάρει άδεια παραμονής και εργασίας.
     Η 15ετής παρουσία του στη Στοκχόλμη, συνδέθηκε με την ενεργή του συμμετοχή σε όλους τους μεταναστευτικούς φορείς, όπου συνέβαλε σημαντικά στην ανάπτυξη του μεταναστευτικού και πολιτιστικού κινήματος στη Σουηδία.
    Πλούσιος σε ευγένεια, αυτογνωσία και καλοσύνη, άφησε την προσωπική του σφραγίδα παντού. Έχοντας το ήθος μιας παλιότερης αγωνιστικής γενιάς, υπήρξε σεμνός και διακριτικός σε όλη του τη ζωή.
     Μια φορά μόνο ο Θανάσης ύψωσε τον τόνο της φωνής του, όταν σε κομματική συνάντηση του ΚΚΕ Εσωτερικού της Στοκχόλμης ο Ε. Γ., τον κατηγόρησε για οπαδό του Ζαχαριάδη.
     "Άστραψε και βρόντηξε" ο Θανάσης. Σε πληροφορώ του απάντησε όρθιος και σε έντονο τόνο, ότι ο Ζαχαριάδης με διέγραψε από το κόμμα. Ήταν η μοναδική φορά που μίλησε για τον εαυτό του δημόσια.
     Η παραμονή του στη Σουηδία, εκτός από το συγγραφικό και επιστημονικό του έργο, ήταν πλούσια σε διαλέξεις γύρω από  θέματα γλώσσας, ελληνικής ιστορίας και φιλοσοφίας. Για όσους τον γνώρισαν και ευτύχησαν να συναναστραφούν μαζί του, υπήρξε όχι μόνο φίλος αλλά και ένας μεγάλος Δάσκαλος. Κάθε περίπατος μαζί του ήταν πηγή γνώσης. Σε αποδέχονταν όπως είσαι και, σε γέμιζε αισιοδοξία. Συζητώντας μαζί του ένιωθες ψυχική ευφορία, γινόσουν αποτελεσματικός. Στον τελευταίο μας περίπατο, καταβεβλημένος από την αρρώστια, μου είπε: σε συμβουλεύω, με το παραμικρό πρόβλημα υγείας που θα ᾿χεις να συμβουλεύεσαι γιατρό. Εγώ, συνέχισε, δεν το έκανα –ήθελε να τελειώσει το τελευταίο του βιβλίο– και σύντομα θα το πληρώσω με τη ζωή μου. Ακολούθησα τη συμβουλή του δυό φορές και, δεν μετάνιωσα.
     Ήταν ακούραστος και, πάντα πρόθυμος να σε βοηθήσει. Να βοηθήσει παντού. Είναι χαρακτηριστικά τα λόγια σημερινού πανεπιστημιακού καθηγητή: και τώρα που πέθανε ο Θανάσης ποιόν θα ρωτάω εγώ;
     Τον σύστησα στον προϊστάμενό μου, την Άνοιξη του 1985, όταν με επισκέφτηκε στη δουλειά μου. Αντάλλαξαν λίγα λόγια, μόνο, στο διάδρομο. Έχω συνεχώς μπροστά μου την εικόνα του σουηδού, και τον "ακούω" να λέει με θαυμασμό: αυτός δεν είναι συνηθισμένος άνθρωπος. Εκπέμπει ακτινοβολία που σε γεμίζει ενέργεια, ενώ ταυτόχρονα σε μαγεύει και σε τραβάει σαν μαγνήτης.

Στο Νοσοκομείο.

    Απόγευμα, στις 28 Αυγούστου το 1985, έχοντας φοβερούς πόνους πήγε στο νοσοκομείο. Δεν μπορώ να καταλάβω γιατί έχω ιδιαίτερη φροντίδα, ξεχωριστή μεταχείριση μου έλεγε.
     Οφείλεται, η ιδιαίτερη καλοσύνη που του έδειχναν, στην ακτινοβολία που εξέπεμπε; Στο χάρισμά του να σε τραβάει σαν μαγνήτης ή στο διάλογο που είχα με την υπεύθυνη νοσοκόμα του τμήματος στην πρώτη μου επίσκεψη; –Είχε δώσει το όνομα του Θωμά Κονιαβίτη και το δικό μου σαν τους κοντινότερούς ανθρώπους του.
    - Είσαι γιός του;
    - Όχι.
    - Δεν έχει παιδιά; Αναφέρεσαι σαν ο κοντινότερος άνθρωπός του.
    - Έχει πολλά παιδιά.
    - Δεν είναι στη Σουηδία;
    - Άλλα είναι τα παιδιά του.
    - Δεν καταλαβαίνω.
    - Της εξήγησα πως, παιδιά του είναι τα βιβλία.
    - Μα, τι δουλειά κάνει. –Εξουθενωμένος από τους πόνους μόνο  την εντύπωση καθηγητή δεν έδινε.
     Τις μέρες που ήταν στο νοσοκομείο, οι νοσοκόμες έπιναν καφέ στο δωμάτιο του Θανάση, και αυτός με ευχαρίστηση απαντούσε στα φιλοσοφικά τους ερωτήματα.
     Στις 11 του Σεπτέμβρη τα ξημερώματα, ώρα 4:20, τηλεφώνησαν από το νοσοκομείο για να μου ανακοινώσουν το θλιβερό γεγονός.

Το κληροδότημά του

    Οι φίλοι του έκαναν ένα Ίδρυμα στο όνομά του, που μεταξύ άλλων σκοπεύει στη διάδοση του έργου του. Το βιβλίο "Θανάσης Παπαδόπουλος ο Δάσκαλος"2 και τη μπροσούρα "Μνήμη Θανάση Παπαδόπουλου" που δίνουν την προσωπικότητά του, το εύρος και το βάθος της σκέψης του, σύντομα θα ακολουθήσουν και άλλες ενέργειες, όπως η επανέκδοση του Δημόκριτου που 35 χρόνια μετά την τρίτη έκδοση, συνεχίζει να είναι η πληρέστερη μελέτη για τον Αβδηρίτη φιλόσοφο.

     Αξίζει να κρατήσουμε σαν ακριβό δώρο την τίμια μορφή αυτού του ξεχωριστού ανθρώπου, που πρέπει να μείνει ατόφιος στην ασίγαστη μελλοντική μας μνήμη, έτσι που κατά τον Λατίνο ποιητή "να μη τον αφήσουμε να πεθάνει ολόκληρος" –non omnis moriar– να διατηρήσουμε, δηλαδή, ζωντανό το κληροδότημά του.

 

Παναγιώτης Καλογιάννης, Απρίλης 2015


    1. Προφορική μαρτυρία του Ταξιάρχη Παπαδόπουλου.
    2. Κυκλοφορεί σε έκδοση του Ιδρύματος Θανάσης Παπαδόπουλος και, εκδόσεις Επίκεντρο.
Στην Ελλάδα πωλείται στα βιβλιοπωλεία Πολιτεία, Ιανός και, Παπασωτηρίου.

 

<< | επόμενο>>

 

 

Επιστροφή στην αρχή της σελίδας.