..

Η Νεοελληνική φιλοσοφία


Κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Σ.Ι.Ζαχαρόπουλος ένα ακόμα βιβλίο του, πολιτικού εξόριστου, καθηγητή φιλοσοφίας Θανάση Παπαδόπουλου.

Πως προέκυψε το βιβλίο.

   Το 1960, περίπου, η Ακαδημία Επιστημών της Σοβιετικής Ένωσης αμφισβήτησε τα λόγια ενός Έλληνα ότι «δεν υπάρχει Νεοελληνική φιλοσοφία», και απευθύνθηκε στον Θανάση Παπαδόπουλο ο οποίος έγραψε και το σχετικό άρθρο για την Φιλοσοφική Εγκυκλοπαίδεια της ΕΣΣΔ.
    Χρόνια αργότερα, το 1984, στη Στοκχόλμη ο Θ. Παπαδόπουλος ήταν βαριά άρρωστος, και για να μην χάσει χρόνο ώστε να προφτάσει να τελειώσει το βιβλίο «Η Νεοελληνική φιλοσοφία», δεν πήγαινε στο νοσοκομείο. Ολοκλήρωσε τη συγγραφή της «Νεοελληνικής φιλοσοφίας», αλλά, δυστυχώς, δεν είδε το βιβλίο του τυπωμένο.

Ο χάρτης της Ελλάδας του Abraham Ortelius (1584) με βάση τον χάρτη του Ν. Σοφιανού (1552)

   «Η νεοελληνική φιλοσοφία έχει βαθιές ρίζες στο Βυζάντιο. Θα μπορούσαμε να τοποθετήσουμε την πρώτη εμφάνιση της στα ελληνοβυζαντινά κράτη που σχηματίστηκαν στην περίοδο της φραγκοκρατίας (1204-1261). Η ιδεολογία των κρατών αυτών (ιδιαίτερα του κράτους της Νίκαιας) είναι περισσότερο ελληνική, συνδεδεμένη με την αρχαία Ελλάδα, παρά με την βυζαντινή (συνδεδεμένη κατά πρώτο λόγο με το ρωμαϊκό κράτος και τη χριστιανική θρησκεία) και το ίδιο ισχύει και για τη φιλοσοφία τους και την όλη παιδεία τους. Έχουν χαρακτήρα περισσότερο ελληνικό, νεοελληνικό, παρά βυζαντινό. Έχουν πιο έντονο το νεοελληνικό στοιχείο». (Η πρώτη παράγραφος, στα εισαγωγικά του βιβλίου).

    Στο βιβλίο αυτό, τονίζονται οι απόψεις και η συμβολή, όχι μόνο γνωστών ονομάτων της νεοελληνικής φιλοσοφικής σκέψης (όπως ο Πλήθων Γεμιστός, ο Γενάδιος Σχολάριος, ο Νικόλαος Σοφιανός ή ο Θεόφιλος Κορυδαλλέας), αλλά και όσων η συμμετοχή δεν είχε μέχρι τώρα αναγνωριστεί ιδιαίτερα (όπως του Ιωάννη Καρτάνου, του Ιωάννη Κουτούννιου, του Αθανασίου Ρήτορα, του Αναστασίου Γορδίου και πολλών άλλων), ρίχνοντας φως στον τρόπο σκέψης των νεοελλήνων φιλοσόφων, που μόλις άρχισε να διαμορφώνεται.

Επανεκδόσεις

    Η επανέκδοση των βιβλίων του Θ. Παπαδόπουλου γίνεται με πρωτοβουλία μερικών φίλων του, που, παρόλο που πέρασαν 36 χρόνια χωρίς την φυσική του παρουσία, τον θυμόμαστε πάντα με πολύ αγάπη, θαυμασμό και σεβασμό. Με την επανέκδοση των βιβλίων του κρατάμε σαν ακριβό δώρο την τίμια μορφή αυτού του ξεχωριστού ανθρώπου, ο οποίος αξίζει να μείνει ατόφιος στην ασίγαστη μελλοντική μας μνήμη, έτσι που κατά τον Λατίνο ποιητή "να μη τον αφήσουμε να πεθάνει ολόκληρος", να διατηρήσουμε ζωντανό το κληροδότημά του.

    Αξίζει, πρέπει, να αναφερθεί η ιδιαίτερη σημαντική προσφορά του Μ.Γ. (από σεμνότητα δεν θέλει να αναφερθεί το όνομά του), σε αντίθεση με άλλους οι οποίοι ενώ εκφράζονται με περισσή αμετροέπεια για τον Θ. Παπαδόπουλου, αν δεν υπονόμευσαν την προσπάθεια αυτή, την αντιμετώπισαν με μεγάλη αδιαφορία.

Ελευθερία σκέψης και έκφρασης.

    Η σκέψη του Θ. Παπαδόπουλου από τα φοιτητικά του χρόνια, διαποτιζόταν από τη λογική του δημοκρατικού δρόμου προς το σοσιαλισμό, από την αντίληψη ότι «η επανάσταση δεν είναι ένα "ντου" που ξαφνικά θ’ αλλάξει τα πάντα, αλλά είναι μια μακρόχρονη διαδικασία, που μπορεί να μεταβάλει τις σχέσεις των ανθρώπων. Η μακρόχρονη αυτή διαδικασία απαιτεί να μπουν, να σφηνωθούν, να κοχλιωθούν μέσα στον κόσμο μερικές αντιλήψεις, που σιγά σιγά και αργά θα ωριμάσουν για να δώσουν τον καρπό»1

.

   Ο Θ.Παπαδόπουλος, «Αγωνιστής και επιστημονικός ερευνητής, με την αυστηρή έννοια του όρου, ήρθε σε αντίθεση με την τοτινή κομματική ηγεσία σε πολλά πολιτικοϊδεολογικά θέματα, όπως με το περιβόητο "Σχέδιο Προγράμματος του ΚΚΕ", που έβαλε για συζήτηση το 1953 ο Ζαχαριάδης». (Το Σχέδιο Προγράμματος, συνδεόταν με στρατηγικές επεξεργασίες του ΚΚΕ οι οποίες προσδιόριζαν την επερχόμενη επανάσταση στην Ελλάδα ως σοσιαλιστική…). Διαφώνησε ο νεαρός τότε Παπαδόπουλος, και είπε τη γνώμη του, παρόλο που ήξερε τις άμεσες συνέπειες της διαφωνίας του. Διαγραφή από το κόμμα με αποτέλεσμα να κλείσουν όλες οι πόρτες γι’ αυτόν και να μην μπορεί να εργαστεί πουθενά. Καταδικάστηκε ουσιαστικά από το κομματικό ιερατείο, σε αργό θάνατο από πείνα.

    Ένα άλλο περιστατικό δείχνει την νοοτροπία, αλλά και την ευαισθησία του Παπαδόπουλου στη σωστή χρήση της γλώσσας και στην ελευθερία έκφρασης, και σε μια δύσκολη εποχή, λαχτάρησε τους φίλους του, όταν τόλμησε να γράψει στην Ακαδημία Επιστημών της ΕΣΣΔ για να διορθώσει ένα λάθος του Στάλιν στο βιβλίο Διαλεκτικός και Ιστορικός Υλισμός, όπου ο Στάλιν την διαλεκτική την έβγαζε από το αρχαίο ελληνικό ρήμα "διαλέγω", και όχι από το διαλέγομαι που είναι το σωστό. Κι ο Θανάσης τόλμησε και έστειλε στους καιρούς εκείνους, γραπτή αυτή την παρατήρησή του στην Ακαδημία Επιστημών της Μόσχας, αναλύοντας τη διαφορά ανάμεσα στις δυο λέξεις. Με χαρά του είδε αργότερα στη Φιλοσοφική Εγκυκλοπαίδεια ότι στο λήμμα διαλεκτική, διορθώθηκε η σταλινική γκάφα.

Εφημερίδες της αριστεράς

   Με αφορμή τις επανεκδόσεις των βιβλίων του, οι εφημερίδες της αριστεράς, όχι μόνο δεν έκαναν καμιά αναφορά στον μεγάλο στοχαστή, όχι μόνο δεν πρόβαλλαν τον Θ. Παπαδόπουλο σαν πρότυπο κομμουνιστή και πνευματικού εργάτη, αλλά ούτε καν ανέφεραν την επανέκδοση κάποιου βιβλίου του. Έκριναν, προφανώς, ότι πρέπει να αποσιωπηθεί γιατί το ύφος και το ήθος του Θ. Παπαδόπουλου δεν συνάδει με τον χαρακτήρα, την πολιτική, το έργο, αυτών που σήμερα αποτελούν την «πρώτη φορά αριστερά». Κρίμα Παύλε.

 

   Παναγιώτης Καλογιάννης, Δεκέμβρης 2021

   1. Το βιβλίο «Θανάσης Παπαδόπουλος ο Δάσκαλος», εκδόσεις Επίκεντρο, αναφέρεται στη ζωή και το έργο του Παπαδόπουλου.

 

    <προηγούμενο | επόμενο >

 

   Επιστροφή στην αρχή της σελίδας.