Ποιό δρόμο βαδίζει η Σουηδία;

Αγαπητέ μου φίλε,
όταν ήρθες να με δεις εκείνο το απόγευμα στα τέλη του Οκτώβρη, μετά από διακοπές στην πατρίδα σου, νόμιζα ότι θα πίναμε καφέ και θα κουβεντιάζαμε για τα τρέχοντα προβλήματα της Ελλάδας που -την περίοδο εκείνη - ήταν κύριο θέμα στα ΜΜΕ. Ο καιρός ήταν ζεστός, σίγουρα φαινόμενο του θερμοκηπίου.
Εσύ, όμως, αναφέρθηκες στο "πολιτικό θερμοκήπιο" της χώρας μου. Γινόμαστε μάρτυρες, μου είπες, μιας διαδικασίας σταδιακού περιορισμού του κοινωνικού κράτους της Σουηδίας, χωρίς να υπάρχει πειστική απάντηση από την αριστερά, κύρια το σοσιαλδημοκρατικό κόμμα, αυτό που έκανε τη μικρή Σουηδία γνωστή σε όλο τον κόσμο. Ζήτησες τη γνώμη μου γιατί, το κόμμα που για δεκαετίες ακολουθούσε η πλειοψηφία του σουηδικού λαού, χάνει τώρα συνεχώς την κοινωνική του βάση.

Οι παππούδες μου.

Οι παππούδες μου γεννήθηκαν στα τέλη του 1800. Στη χώρα που γεννήθηκαν, βασίλευαν κοινωνικές ανισότητες και, κυβερνούσε μια πολιτική δικτατορία. Πάνω απ΄ όλους ήταν ο βασιλιάς και, γύρω από αυτόν οι ευγενείς. Σχέσεις υποταγής συνδέουν το βασιλιά και την  ακολουθία του, οι οποίοι έχουν ορκισθεί αιώνια πίστη και αφοσίωση στο πρόσωπό του και, σε αντάλλαγμα, απολαμβάνουν και εκείνοι τα υλικά προνόμια που συνεπάγεται η νομή της εξουσίας. Η χώρα κυβερνιόταν με σκληρές, συχνά βάναυσες μεθόδους ενάντια στην αντιπολίτευση που απαιτούσε να τερματισθούν οι κοινωνικές αδικίες και η θρησκευτική καταπίεση. Να τερματιστούν οι διώξεις σε όσους ζητούσαν ψωμί για όλους, να τεθεί τέρμα στην πείνα.
Όπως καταλαβαίνεις η χώρα των παππούδων μου ήταν χώρα υπανάπτυκτη και, για να μπορέσει να επιβιώσει και αναπτυχθεί, δανείζονταν από τις οικονομικά ανεπτυγμένες χώρες (Γερμανία, Αγγλία, Γαλλία). Οι άνθρωποι κάτεχαν μόνο την πείνα τους. δεν ήταν ιδιοκτήτες γης να καλλιεργήσουν τα τρόφιμά τους. Πολύ λίγες θέσεις εργασίας με αξιοπρεπείς μισθούς υπήρχαν. Μετανάστευσαν κατά μάζες προκειμένου να βρουν μια καλύτερη ζωή για τις οικογένειές τους. Περισσότεροι από το ένα πέμπτο των κατοίκων της χώρας μετανάστευσαν, πριν γεννηθούν οι παππούδες μου.

Αυτοί που παρέμειναν, έπρεπε να παλεύουν σκληρά για να εξασφαλίσουν τον επιούσιο. Πολεμούσαν καθημερινά ενάντια στην εξουσία, για το δικαίωμα σύστασης συνδικαλιστικών ενώσεων και, το δικαίωμα στις δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις. Ήταν πολύ δύσκολες οι συνθήκες που αγωνιζόταν η αντιπολίτευση.

Χιλιάδες άνδρες και γυναίκες ρίχνονται στη φυλακή για συμμετοχή σε απεργίες, εξεγέρσεις για τα τρόφιμα ή επειδή μίλησαν υποτιμητικά για το βασιλιά και τη δικτατορία του. Ήταν δύσκολα χρόνια. οι άνθρωποι δοκιμάζονταν σκληρά και, οι ανισότητες μεταξύ πλουσίων και φτωχών τεράστιες.

Στη χώρα των παππούδων μου, κέρδισαν τελικά οι δημοκρατικές δυνάμεις μετά από περισσότερα από 40 χρόνια έντονης συνδικαλιστικής και πολιτικής πάλης. Μια πάλη που θέρισε πολλούς και, έριξε αμέτρητους ανθρώπους στη φυλακή ή στην εξορία.

Ήταν η βαθιά κατανόηση της δύναμής τους. Η μεταξύ τους αλληλεγγύη και, οι ειρηνικές μέθοδοι τους έβγαλαν από τη φτώχεια, την καταπίεση και την ταπείνωση, παρά τις προσπάθειες του κυβερνώντος καθεστώτος για την αποτροπή του εκδημοκρατισμού της χώρας. Οι παππούδες μου σε νεαρά ηλικία, προσχώρησαν -στο εργατικό κίνημα- και συμμετείχαν στις πρώτες ελεύθερες δημοκρατικές εκλογές της χώρας για όλους τους κατοίκους. Για άνδρες και γυναίκες, πλούσιους και φτωχούς.
Αναρωτιέσαι, ίσως, σε ποια χώρα γεννήθηκαν οι παππούδες μου; Λοιπόν, γεννήθηκαν στη Σουηδία στα τέλη του 1800. Γεννήθηκαν σε μια εποχή, για την οποία, οι περισσότεροι άνθρωποι, σήμερα, έχουν ελάχιστη ή καθόλου γνώση της ιστορίας της.

Οι Σουηδοί έχουμε ξεχάσει ή δεν θέλουμε να μάθουμε από πού ήρθαμε. Το ταξίδι που κάναμε από τη φτώχεια, την πείνα και τη δικτατορία με τα σκουπίδια της, σε ένα ισχυρό σύγχρονο κράτος που όλοι ζούμε σήμερα. Είναι σημαντικό να γνωρίζεις την ιστορία σου, για να καταλάβεις γιατί είμαστε εδώ που είμαστε και να αντιληφθείς που κατευθυνόμαστε. "Όλβιος όστις ιστορίης έσχεν μάθησιν" (Ευτυχείς είναι εκείνοι, οι οποίοι γνωρίζουν και δεν λησμονούν την ιστορία τους ) έλεγε ο Αρχαίος τραγικός Ευριπίδης.

Στη Σουηδία, πέτυχαν οι Σοσιαλδημοκράτες με εκλογές να βρίσκονται στην εξουσία για πολύ μεγάλα χρονικά διαστήματα. Μαζί με τη Συνομοσπονδία εργατών δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για οικονομικές και κοινωνικές μεταρρυθμίσεις, οι οποίες χρηματοδοτήθηκαν μέσω των φόρων και των δημοσίων εσόδων. Σαν ένα δυνατό βιομηχανικό έθνος και με την τεχνική ανάπτυξη μας, μπορέσαμε να οικοδομήσουμε τη χώρα. Μια Σουηδία όπου, ανιστόρητοι και αφελείς φαίνεται να πιστεύουν ότι υπάρχει από μόνη της. Μια χώρα όπου οι τελευταίες σοσιαλδημοκρατικές κυβερνήσεις δεν έδωσαν οράματα στη νεολαία...

Το κοινωνικό κράτος φθείρεται.

Σήμερα απειλούνται οι επιτυχίες -της γενιάς των παππούδων και γονιών μου -  από νεοφιλελεύθερες δυνάμεις. Έχουμε μια κυβέρνηση που θέτει φορολογικές περικοπές μπροστά από την κοινή ευημερία, απασχόληση και την ανάπτυξή μας. Δέχεται τις αρχές της οικονομικής κρίσης όπου κύριοι υπεύθυνοι είναι η πλεονεξία, η ανευθυνότητα, ο νεοφιλελευθερισμός και οι ανεξέλεγκτες αγορές. Όπου πετάει στα κρύα του λουτρού τους ανέργους, τους ασθενείς ή τους ηλικιωμένους. Ήταν πραγματικά αυτό που οι ψηφοφόροι ήθελαν; Ξεχάσαμε πως ήταν η Σουηδία στα προηγούμενα χρόνια, και πόσο εύκολο είναι με μεταρρυθμίσεις πολιτικές και μαζικές περικοπές φόρων να ξανάρθουμε στο σημείο μηδέν και πάλι;

Οι παππούδες μου γεννήθηκαν στη φτωχή Σουηδία, χωρίς δημοκρατία και ανθρώπινα δικαιώματα. Ποιά Σουηδία, θέλουμε να κληροδοτηθεί στις επόμενες γενιές; Ήρθε η ώρα να αρχίσουμε να μιλάμε γι 'αυτό και, να επαναπροσδιορισθεί η πολιτική των προοδευτικών κομμάτων.

Η σημερινή σοσιαλδημοκρατία πρέπει να ανανεώσει την πολιτική της ταυτότητα και, να απαλλαγεί από τη νεοφιλελεύθερη πολιτική του ανταγωνιστικού αντιπληθωρισμού, τη μονόπλευρη ρύθμιση της παγκοσμιοποίησης από τις πολυεθνικές και του χρηματισμού. το τρίπτυχο αυτό βρίσκεται σε βαθειά κρίση.

Το σουηδικό μοντέλο αποσυντίθεται αργά αλλά σταθερά. Κοινωνική αποσάθρωση, μακροχρόνια ανεργία, εργασιακή ανασφάλεια τείνουν να πάρουν διαστάσεις κοινωνικής πρόκλησης. Δεν διατυπώνει εναλλακτικές προτάσεις εξόδου από την κρίση, η σοσιαλδημοκρατία. Είναι χαρακτηριστικό ότι η Δεξιά εμφανίζεται σαν εργατικό κόμμα και, δεν κέρδισε, τις δυο τελευταίες εκλογικές αναμετρήσεις υποσχόμενη δραστικές αλλαγές αλλά, διαβεβαιώνοντας ότι θα διατηρήσει και θα βελτιώσει το κοινωνικό κράτος.
"τα προβλήματα που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε σήμερα δεν είναι παρά η τελευταία εκδοχή ενός πολύ παλιού ζητήματος: του πώς δηλαδή θα εξασφαλίσουμε πως ο καπιταλισμός θα δημιουργεί βιώσιμη ανάπτυξη, ενώ ταυτόχρονα οι κοινωνίες θα προστατεύονται από ηθικά και κοινωνικά ανεύθυνες συμπεριφορές και από το ξεθεμέλιωμα παραδόσεων, κοινοτικών δομών και πολιτιστικών παραδόσεων που επιφέρει η λειτουργία του καπιταλισμού."
Στο συγκεκριμένο αυτό ερώτημα απάντησαν οι πρωτομάστορες της σουηδικής σοσιαλδημοκρατίας Ερνστ Βίνγκφορς, Νιλς Κάρλεμπι και Περ 'Αλμπιν Χάνσον. Οι άνδρες αυτοί ανέδειξαν το σοσιαλδημοκρατικό κόμμα σε ηγεμονική δύναμη. Στο ίδιο, ερώτημα, πρέπει να απαντήσει και η σημερινή σοσιαλδημοκρατία, για να επιζήσει και να συνεχίσει να έχει πρωταγωνιστικό ρόλο στα πολιτικά δρώμενα της χώρας.

 

Παναγιώτης Καλογιάννης, Γενάρης 2012.

Επιστροφή, στην αρχή αυτής της σελίδας