...

Δύο δρόμοι και μια πλατεία.

   

Ο Αχελ Πέρσον, καθηγητής αρχαιολογίας στο πανεπιστήμιο της Ουψάλα, υπήρξε αφοσιωμένος και φλογερός φίλος της Ελλάδας. Έκανε σημαντικές αρχαιολογικές ανακαλύψεις προπολεμικά στην Πελοπόννησο (Ασίνη, Δενδρά, Μπερμπάτι). Στην Κατοχή ήταν μεταξύ των αντιπροσώπων του Σουηδικού Ερυθρού Σταυρού στην Ελλάδα. Τοποθετήθηκε στην Πελοπόννησο με έδρα την Καλαμάτα όπου, το ανθρωπιστικό του έργο, η αυτοθυσία του να γλυτώσει του Μοραΐτες απ΄ το θάνατο και τις αρρώστιες –με τη συμβολή της γιατρίνας γυναίκας του Έλσας–, ο καθημερινός του αγώνας ενάντια στα εμπόδια που έβαζαν οι ταγματασφαλίτες συνέβαλαν ώστε να αποκαλείται ο ”Άγιος Πέρσον”. Οι Μοραΐτες σε ένδειξη ευγνωμοσύνης τον ”στεφάνωσαν με δάφνινο στεφάνι”. Στη διάρκεια της Κατοχής, τον Αύγουστο του 1943, το Δημοτικό Συμβούλιο της Καλαμάτας  «ανεκήρυξεν Υμάς Επίτιμον Δημότην Καλαμών και έδωκεν, τιμής και ευγνωμοσύνης ένεκεν, εις μίαν οδόν της πόλεως το υμέτερον επώνυμον». Την Καλαμάτα ακολούθησαν και άλλες πόλεις και χωριά. Το Φλεβάρη του 1944 η Κοινότητα Τολού «αποφασίζει: α) Ανακηρύσσει τον Κύριον Α. Πέρσον επίτιμον Πρόεδρον της Κοινότητας Τολού, αναδειχθέντα Ευεργέτην και Σωτήρα ημών […] β) Ονομάζει την Κεντρικήν αμαξιτήν οδόν του χωρίου Τολού «Οδόν Α. Πέρσον». Ένα χωριό ήθελε να μετονομαστεί σε Άξελ Πέρσον, αλλά ο ίδιος αρνήθηκε ευγενικά. Η κυβέρνηση Πλαστήρα τίμησε τον Άξελ με το παράσημο του Ταξιάρχη στο Τάγμα του Γεωργίου Α, και την Έλσα, τη γυναίκα του, με το Μικρόσταυρο στο Τάγμα του Φοίνικα.
   Επιστρέφοντας στη Σουηδία, μετά το τέλος του πολέμου, δεν ησύχασε. Έπραξε το καθήκον του απέναντι στον εαυτό του, την Ελλάδα, την ιστορία. Όπως ένας ρομαντικός και φιλελεύθερος φιλέλληνας σουηδός που πολέμησε για την απελευθέρωση της Ελλάδας το 1821, διαβάζοντας τις παραμορφωμένες ειδήσεις που γράφονταν στην Ευρώπη για την Ελληνική Επανάσταση, έγραψε το 1824 ένα βιβλίο για να πληροφορήσει τους συμπατριώτες του τι πραγματικά συνέβαινε στην Ελληνική Επανάσταση, έτσι και ο Άξελ Πέρσον θεώρησε χρέος του να πληροφορήσει τους σουηδούς για την Αγγλική επέμβαση στην Ελλάδα. Τρία άρθρα του τα οποία δημοσίευσε η ημερήσια εφημερίδα «Ντάγκενς Νυχέτερ» προκάλεσαν αίσθηση στις χώρες του Βορρά. Το «Νιού Στέϊτσμαν» του Λονδίνου αγόρασε τα δικαιώματα για να δημοσιεύσει τα άρθρα. Επικράτησε, όμως, η μικροπολιτική και τα πολιτικά πάθη δυο άλλων σουηδών οι οποίοι πρόσφεραν και αυτοί, στην Κατοχή, τις υπηρεσίες τους σαν αντιπρόσωποι του Σουηδικού Ερυθρού Σταυρού στην Ελλάδα. Οι Sture Linnér και Hans Ehrenstråhle κατηγόρησαν τον συμπατριώτη τους συγγραφέα των άρθρων για φιλοκομμουνιστή!, και με επέμβαση του Υπουργείου Εξωτερικών τα άρθρα αυτά δεν δημοσιεύτηκαν ποτέ στην Αγγλία.

Λίγα λόγια για τους δύο προαναφερόμενους.

    Ή γυναίκα του Άξελ Πέρσον, η Έλσα, σε προφορική της μαρτυρία ανέφερε ότι: «πολλές φορές προτρέπαμε τον Sture Linnér να βγει έξω από τα αστικά κέντρα, και να δώσει βοήθεια σε κατεστραμμένα χωριά». Ο Sture Linnér, στο βιβλίο του «Η Οδύσσειά μου», στο κεφάλαιο που περιγράφει τη δράση του στην Ελλάδα δεν καταφέρεται ενάντια στο ΕΑΜ, στους αντάρτες ή τους κομμουνιστές, σε αντίθεση με τον Hans Ehrenstråhle ο οποίος σε βιβλίο που έγραψε το 1945 μετατρέπεται σε φαρμακερή οχιά. Χύνει χολή, είναι φοβερά εξωπραγματικός και κανένας ιστορικός, έλληνας ή ξένος, δεν συμμερίζεται τις απόψεις του. Παρουσιάζει το ΕΑΜ κομουνιστική οργάνωση, τον Βελουχιώτη σαν αιμοδιψή που σφάζει τους αντιπάλους του για να πιεί αίμα, ενώ ταυτόχρονα εκθειάζει τα σώματα ασφαλείας τα οποία, λέει, οργανώθηκαν στα πρότυπα των Ες-Ες. Δεν δίστασε να εγκαταλείψει το πόστο του στην Πάτρα και να ακολουθήσει τους γερμανούς στην Κόρινθο. 
    Μετά την απελευθέρωση, το Σεπτέμβρη του 1945 το δημοτικό συμβούλιο Πάτρας ονόμασε μια οδό σε Ωρενστρώλε, προς τιμήν του.

«Πλατεία Σάκη Καράγιωργα» 

      Ύστερα απ’ την πτώση της χούντας, το δημοτικό συμβούλιο του Πύργου, τιμώντας στο πρόσωπο του Πύργιου Σάκη Καράγιωργα τον άνθρωπο που συμπυκνώνει τη δημοκρατική αντίσταση ενάντια στην τυραννία, τον ακαδημαϊκό που διέσωσε την αξιοπρέπεια του Πανεπιστημίου, τον επιστήμονα με υψηλή αίσθηση δικαίου, τον αγωνιστή που ήταν παθιασμένος για την ελευθερία, την ανεξαρτησία και τη δημοκρατία ονόμασε την κεντρική πλατεία του Πύργου σε «Πλατεία Σάκη Καράγιωργα».
    Αρκεί να διαβάσει κανείς την απολογία του Σάκη Καράγιωργα στο στρατοδικείο, για να συνηγορήσει υπέρ της απόφασης αυτής: «Διώκομαι», είπε στους στρατοδίκες, «διότι ως πνευματικός άνθρωπος εθεώρησα εθνικό καθήκον μου ν’ αγωνισθώ δια ν’ αποκτήσει εκ νέου ο ελληνικός λαός το δικαίωμα ν’ αποφασίζει μόνος του και ελευθέρως δια την μοίραν του και τα πεπρωμένα του».
    Και συνοψίζοντας τους λόγους για τους οποίους συμμετείχε στον αγώνα εναντίον της δικτατορίας, επισημαίνει: «Είχα χρέος, πρώτον, ως άνθρωπος απέναντι της ιστορίας. Απέναντι δηλαδή όλων εκείνων οι οποίοι ηγωνίσθησαν με τον λόγον ή με τα όπλα, […] δεύτερον, είχα χρέος ως καθηγητής απέναντι στους φοιτητάς μου. Εις τους νέους αυτούς ανθρώπους δεν μετέδιδα μόνον ξηράς επιστημονικάς γνώσεις. Τους είχα γαλουχήσει με την ιδέαν ότι ορθαί αποφάσεις επί των μεγάλων προβλημάτων της χώρας λαμβάνονται μόνον με την δημοκρατικήν διαδιδικασίαν επιλογής […] τέλος […] είχα ένα προσωπικόν χρέος απέναντι του ελληνικού λαού και της πατρίδος. Αυτός ο λαός έκανεν πολλάς θυσίας και δαπάνας χάριν εμού. Με εσπούδασεν εις τα ελληνικά πανεπιστήμια, με έστειλεν με υποτροφίαν δι’ ανωτέρας σπουδάς εις το εξωτερικόν, με έκανεν καθηγητήν ανωτάτης σχολής και ανώτατον κρατικόν λειτουργόν. Δι’ όλας αυτάς τα θυσίας τι ζητεί ως αντάλλαγμα από εμέ ο ελληνικός λαός και η πατρίς; Τι ζητεί από όλους τους πνευματικούς ανθρώπους; Δύο μόνον πράγματα. Να προσφέρουν τας επιστημονικάς των υπηρεσίας και να είναι οι θεματοφύλακες των ηθικών και πνευματικών αξιών του ελληνικού λαού. Είχα υποχρέωσιν, επομένως, κύριοι στρατοδίκαι, να εξοφλήσω αυτό το μεγάλο χρέος μου, ακόμη και εάν παρίστατο ανάγκη να δώσω και την ζωήν μου».
    Αλλά, «έχει ο καιρός γυρίσματα». Στη διάρκεια της χούντας οι Παπαδόπουλος και ΣΙΑ, πήραν εκδίκηση για τους ταγματασφαλίτες, και γκρέμισαν το όνομα Άξελ Πέρσον από όλους τους δρόμους που έφερναν το όνομά του. Ο σημερινός δήμαρχος του Πύργου δεν θεωρεί τον Σάκη Καράγιωργα άξιο τιμής, δεν αποδέχεται τις αρετές του, γι’ αυτό προτείνει αλλαγή στην ονομασία της «Πλατείας Σάκης Καράγιωργας».
    Κατά καιρούς έγιναν προτάσεις στο Δημοτικό Συμβούλιο Καλαμάτας για επαναφορά του ονόματος Άξελ Πέρσον σε κεντρικό δρόμο της πόλης, αλλά δεν ευοδώθηκαν. Είναι τυχαίο άραγε το γεγονός ότι γκρεμίζονται τα ονόματα ανθρώπων παθιασμένων για ελευθερία και κοινωνική δικαιοσύνη; Είναι επικίνδυνο να μαθαίνουν οι νεότερες γενιές ποιος ήταν ο Πέρσον και ποιος ο Καράγιωργας; Ευτυχώς η οδός Σουηδίας που δόθηκε σε δρόμο στο Κολωνάκι αμέσως μετά την απελευθέρωση διατηρείται ακόμα. Πόσοι έλληνες, όμως, γνωρίζουμε ότι πήρε αυτή την ονομασία, για να θυμίζει στις επόμενες γενιές τη συμβολή της Σουηδίας στη διάσωση του ελληνικού λαού από τη λιμοκτονία στην περίοδο της Κατοχής;

   Παναγιώτης Καλογιάννης Απρίλης 2017

 

   Σχετικά άρθρα: Η συμβολή του Σουηδικού Ερυθρού Σταυρού στην Κατεχόμενη Ελλάδα

   Επιστροφή στην αρχή της σελίδας.