...

Ελληνική Επανάσταση –Σουηδοί Φιλέλληνες

Ο Τοξότης έχει αναφερθεί στον φιλελληνισμό που αναπτύχτηκε στη Σουηδία στην περίοδο της Επανάστασης του 1821 ( διάβασε εδώ ) καθώς και στο δοκίμιο του Σουηδού φιλέλληνα, Nils Aschling, ο οποίος πολέμησε για την απελευθέρωση της Ελλάδας ( διάβασε εδώ ). Ο Σουηδός, σε αντίθεση με την πλειοψηφία των εθελοντών, που έγραψαν λιβέλους για τους Έλληνες, αποτελεί μια τιμητική εξαίρεση στις κρίσεις του για τους επαναστατημένους Έλληνες. Αν και είχε πολλούς λόγους να είναι δυσαρεστημένος –ληστεύτηκε από τους Μανιάτες στη Μάχη του Άργους, του αρνήθηκαν ψωμί και νερό στην Ύδρα κλπ.–  είχε το ψυχικό σθένος να δαμάσει τη μνησικακία του, και την ικανότητα να ερμηνεύσει αντικειμενικά τα γεγονότα. Έγραψε ένα δοκίμιο για την Ελληνική Επανάσταση στο οποίο υπερασπίστηκε τους Έλληνες αντικρούοντας τις ανακρίβειες που κυκλοφορούσαν στην Ευρώπη ενάντια στους ξεσηκωμένους για Ελευθερία σκλαβωμένους Έλληνες. «Έβλεπαν μόνο την αταξία που επικρατούσε στην Ελλάδα, λησμονώντας πως η χώρα βρίσκονταν σε κατάσταση αναρχίας και πως γινόταν πόλεμος εναντίον των δυναστών ενός έθνους. Απορούσαν για την απουσία ευνομίας και πειθαρχίας. Αλλά τέτοια φαινόμενα βλέπουμε και σε πολλές πολιτισμένες χώρες».

Εθελοντές

    Από την αρχή της επανάστασης, εθελοντές από διάφορες ευρωπαϊκές χώρες (τη Γερμανία, την Πολωνία, τη Σουηδία, τη Δανία, τη Ρωσία, την Αυστριακή Αυτοκρατορία, την Ολλανδία, την Ιταλία, την Ισπανία και την Αγγλία) για διαφόρους λόγους, ταξίδεψαν στην Ελλάδα. Δεν ήταν εύκολο το ταξίδι αυτό. Οι φιλέλληνες, προκειμένου να φθάσουν στην Ελλάδα αναγκάζονταν να διασχίσουν την ευρωπαϊκή ήπειρο και να φθάσουν στη Μασσαλία, την μοναδική ανοιχτή πύλη για την Ελλάδα. Στους εθελοντές αυτούς, τυχοδιώκτες ή μη, θα προστεθούν και οι ρομαντικοί της εποχής που αναζητούσαν την περιπέτεια και τη δράση, οι αρχαιολάτρες, και οι νεόκοποι σταυροφόροι.
Ο Σουηδός φιλέλληνας Nils F. Aschling, αξιωματικός του πυροβολικού, που έφθασε στην Ελλάδα το 1822, χωρίζει τους Ευρωπαίους εθελοντές σε πέντε κατηγορίες.

  1. Είναι οι ρομαντικοί που γνώριζαν τον αρχαίο ελληνικό κόσμο, τον θαύμαζαν και ταξίδευαν στην Ελλάδα πιστεύοντας πως θα συναντήσουν τους απογόνους του Λεωνίδα και του Περικλή.
  2. Οι φιλελεύθεροι που, διαπαιδαγωγημένοι από τη Γαλλική Επανάσταση, συμπαθούσαν κάθε υπόδουλο χριστιανικό λαό.
  3. Οι πολιτικά σκεπτόμενοι, που θεωρούσαν χρήσιμο να υπάρχει μια ελεύθερη Ελλάδα μέσα στην αναταραχή της εποχής, μια Ελλάδα ισχυρή για να αντικαταστήσει τον «μεγάλο ασθενή» (δηλαδή την οθωμανική αυτοκρατορία), να αναχαιτίσει τους Ρώσους και να αποκαταστήσει την ευρωπαϊκή ισορροπία.
  4. Οι τυχοδιώκτες, που ήθελαν να πλουτίσουν σε μια χώρα άγνωστη και ανεκμετάλλευτη.
  5. Οι καλόπιστοι, τέλος, άνθρωποι, που προσφέρονταν να βοηθήσουν χωρίς ιδιοτέλεια ένα καταπιεζόμενο λαό, πιστεύοντας πως οι Έλληνες άξιζαν τις προσπάθειες και τις θυσίες τους. (Börje Knöss, Officiers Suédois dans la Guerre de Indépendance de la Gréce «L’ Hellénisme Contemporain».

        Αρκετοί από τους εθελοντές, απογοητευμένοι γιατί δεν ήταν δυνατόν να πραγματοποιηθούν τα όνειρά τους –εύκολος πλουτισμός, σταδιοδρομία, προαγωγές στη στρατιωτική βαθμίδα, απόκτηση γης κ.α.– εγκατέλειψαν την Ελλάδα και έγραφαν λιβέλους ενάντια στους Έλληνες και την Επανάσταση.  
    Μερικοί άλλοι επισήμαναν με σπάνια οξυδέρκεια την αντοχή, την καρτερία και την αταλάντευτη απόφαση των Ελλήνων για αγώνα ως τα έσχατα. Και πρόβλεψαν χρόνια πριν, ότι «η παρέμβαση των Δυνάμεων θα γίνει μόνο όταν διαπιστωθεί ότι δεν υπάρχει προοπτική υποταγής των Επαναστατών στον χθεσινό δυνάστη τους, όταν αποδειχθεί ότι εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπινες υπάρξεις έχυσαν το αίμα τους μπροστά στα μάτια της Ευρώπης και όταν επιβεβαιωθεί ότι ο Σουλτάνος δεν είναι σε θέση να αποκαταστήσει την τάξη στην επικράτειά του».
    Έγραψε για την προετοιμασία και τον τρόπο που οι Έλληνες αντιμετώπιζαν τους κινδύνους. «Έχουν τα ελαττώματα των εχθρών τους. Αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο μονάχα τη στιγμή που παρουσιάζεται. Κι όταν περάσει εγκαταλείπονται στην αμεριμνησία. Ξεχνούν ότι ο κίνδυνος μπορεί να ξανάρθει».
Στις 20 Απριλίου 1822 τραυματίστηκε στη μάχη της Ακρόπολης όπου πήρε μέρος σαν εθελοντής. Νοσηλεύτηκε σε νοσοκομείο, στη συνοικία Φρανκ, στη Σμύρνη.  Ύστερα από ένα περιπετειώδες ταξίδι κατόρθωσε να επιστρέψει στη Σουηδία. Σε όλη τη ζωή του με υπερηφάνεια έδειχνε το μετάλλιο που του απονεμήθηκε για τη γενναιότητά του στην έφοδο της Ακρόπολης. Πέθανε το 1869.
    Απ’ τους ευρωπαίους αξιωματικούς που ταξίδευσαν στην Ελλάδα, ο Σουηδός Nils F. Aschling είναι ένας από τους πολύ λίγους που θεωρήθηκαν χρήσιμοι από την ελληνική Διοίκηση. Από ότι είναι γνωστό, 12 Σουηδοί πήγαν στην Ελλάδα. Από αυτούς τέσσερις(;) σκοτώθηκαν ή πέθαναν στην Ελλάδα από αρρώστιες ή την πανoύκλα που είχε ξεσπάσει από τα άθαφτα πτώματα ύστερα από την πτώση της Τριπολιτσάς. Ένα μνημείο, μαρτυρία του σουηδικού ιδεαλισμού, υπάρχει στον κήπο ηρώων στο Μεσολόγγι.

Κήπος ηρώων στο Μεσολόγγι. Μαρτυρία του σουηδικού ιδεαλισμού. Φωτο Δήμος Μεσολογγίου.

Επανάσταση και σουηδική κρατική πολιτική

    Η Σουηδία διατηρούσε στενούς φιλικούς δεσμούς με την Τουρκία από την εποχή του Καρόλου ΙΒ΄ (1682 – 1718). Οι δύο χώρες είχαν κοινό εχθρό τη Ρωσία. Ο πρεσβευτής της Σουηδίας στην Πόλη N.G.Palin είχε κηρυχθεί από την πρώτη στιγμή ενάντια στον ξεσηκωμό των Ελλήνων για εθνική ανεξαρτησία, ενώ απέφευγε συστηματικά να απαντά σε επιστολές Σουηδών εθελοντών που βρίσκονταν στην Ελλάδα. Το 1824 αντικαταστάθηκε από τον Συνταγματάρχη K. G. Löwenhielm. Στον νέο διπλωματικό εκπρόσωπο δόθηκαν οδηγίες να καταβάλει κάθε προσπάθεια για να μη σκιασθούν οι σχέσεις των δύο χωρών. Η σουηδική πρεσβεία έπρεπε να παραμείνει ψύχραιμος θεατής των γεγονότων. «Η τύχη των όπλων και οι συνδυασμοί της πολιτικής θα κρίνουν αργά ή γρήγορα, το ζήτημα της ανεξαρτησίας ή της υποταγής των Ελλήνων». Τους φιλικούς δεσμούς μεταξύ Σουηδίας και Τουρκίας υπογραμμίζει και ο πρόξενος της Σουηδίας στην Πάτρα το 1821 Λουδοβίκος Στράνης, «κόνσολας Σβεκίας». Έγραφε σε απαντητικό έγγραφο στη διακήρυξη των Επαναστατών προς τους προξένους: «Μεταξύ του αυγούστου βασιλέως μου και του οθωμανικού κράτους σώζεται βαθεία ειρήνη και καλλίστη αρμονία. Δεν είναι δυνατόν, λοιπόν, να θεωρήσει αυτωφόρως (sic), κάθε νεωτέρισμα εξωτερικώς ή εσωτερικώς επισυμβάν ως μίαν φιλικήν με αυτόν εξουσίαν».


ΥΓ: Στην επόμενη ανάρτηση, λεπτομέρειες για έναν φιλέλληνα του βορρά που σκοτώθηκε στο Μεσολόγγι.

 

Παναγιώτης Καλογιάννης, Ιούνης 2017

 <<  προηγούμενο | επόμενο >>

 

 

   Επιστροφή στην αρχή της σελίδας.