Η ανάρτηση αυτή δεν στοχεύει στην ανάλυση του έργου του Παπαδιαμάντη. Δεν είμαστε ειδικοί γι αυτό. Αλλά, στην ανάρτηση αποσπασμάτων από έργα του, που δείχνουν ότι η φύση του ανθρώπου δεν έχει αλλάξει. Η σκόπιμη έλλειψη ελέγχου των κυβερνώντων ευνοεί τον πλουτισμό τους και οδηγεί την Ελλάδα στο γκρεμό.
Διαβάζοντας τα μικρά αυτά κείμενα, βλέπουμε ότι, τα βασικά προβλήματα που αφορούσαν την δημοκρατία τότε και τώρα παραμένουν τα ίδια.

Ανίκανες πολιτικές ηγεσίες.

Καταπίεση της μειοψηφίας από την πλειοψηφία σε βαθμό μαζικής φυσικής και ηθικής εξόντωσής της.

Αδρανοποίηση πολιτικών θεσμών.

Έλλειψη κοινωνικής συνείδησης.

Μη εφαρμογή της νομοθεσίας, που δημιουργεί εκτεταμένο σύστημα διαφθοράς και κατάλυση του κράτους.

Κύρια, όμως, την έλλειψη πολιτικού ήθους. Από αυτό εξαρτάται ο σεβασμός του Νόμου. Η έλλειψη πολιτικού ήθους ευνοεί την επιρροή των δημαγωγών, την παραβίαση των νόμων που η ίδια η πλειοψηφία έχει θεσπίσει και οδηγεί σε μνημόνια, πενία, χάσιμο εθνικής κυριαρχίας, χρεοκοπία του κράτους...

Παναγιώτης Καλογιάννης

Ὅπου καὶ νὰ σᾶς βρίσκει τὸ κακό, ἀδελφοί
ὅπου καὶ νὰ θολώνει ὁ νοῦς σας
μνημονεύετε Διονύσιο Σολωμὸ
καὶ μνημονεύετε Ἀλέξανδρο Παπαδιαμάντη.
Ὀδυσσέας Ἐλύτης

 

«Έως πότε θα είμεθα αχαρακτήριστοι Γραικύλοι;»

Το Γενάρη του 2011 συμπληρώθηκαν, 100 χρόνια από το θάνατο και, 160 από τη γέννηση του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη την « κορυφή των κορυφών» κατά τον Κ. Καβάφη.

Γεννήθηκε στη Σκιάθο στις 4 Μαρτίου 1851 και, άφησε την τελευταία του πνοή - πάμφτωχος - στις 3 Γενάρη 1911.

Να, πως παρουσιάζει ο ίδιος τον εαυτό του σε σύντομο βιογραφικό του:

Παπαδιαμάντης,στηλιτεύει την κοινωνική διαφθορά και την πολιτική κατάσταση της χώρας.

Τη φωτογραφία τράβηξε ο Παύλος Νιρβάνας. Είναι  μία από τις ελάχιστες και μοναδικές φωτογραφίες του Παπαδιαμάντη. Διασώζει  πολύ καλά τη μορφή του και το όλο του παράστημα : την ασκητική του μορφή με το κεφάλι του γερμένο στον ώμο, να φορά αυτό το τριμμένο και φτωχικό επανωφόρι.

«Εγεννήθην εν Σκιάθω, τη 4 Μαρτίου 1851. Εβγήκα απο το ελληνικόν Σχολείον εις τώ 1863, αλλά μόνον τώ 1867 εστάλην εις το Γυμνάσιον Χαλκίδος, όπου ήκουσα την Α΄ και Β΄ τάξιν. Την Γ΄ εμαθήτευσα είς Πειραιά, είτα διέκοψα τας σπουδάς μου και έμεινα είς την πατρίδα. Κατά τον Ιούλιον του 1872 υπήγα είς το Αγιον Ορος χάριν προσκυνήσεως, όπου έμεινα ολίγους μήνας. Τώ 1873 ήλθα εις Αθήνας καί εφοίτησα εiς την Δ΄ του Βαρβακείου. Τώ 1874 ενεγράφην εις την Φιλοσοφικήν Σχολήν, όπου ήκουα κατ’ εκλογήν ολίγα μαθήματα φιλολογικά, κατ’ ιδίαν δε ησχολούμην εις τας ξένας γλώσσας. (Μετέφραζε από τα Γαλλικά και Αγγλικά.  Τις γλώσσες αυτές κατείχαν πολύ λίγοι στην εποχή του, όσο ο ίδιος.   Σημ. Τοξότη).

Μικρός εζωγράφιζα αγίους, είτα έγραφα στίχους, και εδοκίμαζα να συντάξω κωμωδίας. Τώ 1868 επεχείρησα να γράψω μυθιστόρημα. Τώ 1879 εδημοσιεύθη «Η Μετανάστις» έργον μου εις το περιοδικόν «Σωτήρα». Τώ 1882 εδημοσιεύθη «Οι έμποροι των εθνών» εις τώ «Μη χάνεσαι». Αργότερα έγραψα περί τα εκατόν διηγήματα, δημοσιευθέντα εις διάφορα περιοδικά καί εφημερίδας.»

Από τα 180 διηγήματα, ποιήματα, μελέτες και άρθρα που μας άφησε, "Η Φόνισσα", θεωρείται το καλύτερό του έργο. Αν και γράφθηκε το 1902 η υπόθεση μοιάζει σύγχρονη. Περιγράφοντας την καταδίωξη της ηρωίδας, του έργου, την οδηγεί σε παραθαλάσσιο απόκρημνο γκρεμό, για να πνιγεί «εις το ήμισυ του δρόμου μεταξύ της θείας και της ανθρώπινης Δικαιοσύνης».

Επιτίμβια πλάκα, στο σκιαθίτη ναυτικό

Στα πρώτα γυμνασιακά χρόνια στη Σκόπελο, μας παρουσίασαν τον Παπαδιαμάντη κύρια σαν θρησκευτικό συγγραφέα. Δεν παρουσιάσθηκε η κριτική που ασκούσε με ένα ιδιαίτερα καυστικό ύφος, στην κοινωνία, τους πολιτικούς, το κράτος. Ενοχλούσε...Ο Παπαδιαμάντης όμως, "(...) είναι ένας μεγάλος κοινωνικός και πολιτικός συγγραφέας, ο μεγαλύτερος πολιτικός συγγραφέας των γραμμάτων μας, ο βαθύτερος μελετητής της κοινωνικής και πολιτικής ζωής της δικής του εποχής αλλά και των μεταγενεστέρων εποχών μέχρι των σημερινών κακών μας των καιρών. Ως πολιτικός συγγραφέας ο Παπαδιαμάντης είναι και οξύτατος σατιριστής και γι’ αυτό ίσως ενόχλησε τότε, όπως ενοχλεί και νυν.(...)". Ο οργισμένος πολιτικός του λόγος είναι, σήμερα, επίκαιρος όσο ποτέ.

"Μένεις έκθαμβος όταν (...) στηλιτεύει τους Ελληνες πολιτικούς για κομπίνες, λοβιτούρες, εξυπηρέτηση «δικών» τους, για επιδιωκόμενες εργολαβίες μεγάλων έργων. Δεν ξεχνάει να επικρίνει αιώνια ελαττώματα του Ελληνα, όπως ο ξενισμός και ο πιθηκισμός του. Ο πολιτικός λόγος του επίκαιρος όσο ποτέ για τους... εμπόρους των εθνών, για τους ανάλγητους κι ανεύθυνους πολιτικούς μας."

"(...) Κι επειδή οι πολιτικοί στοχασμοί του Παπαδιαμάντη ήσαν άκρως ενοχλητικοί, καθότι ήσαν σωστοί, βρέθηκε και γι’ αυτόν η ταμπέλα του «συντηρητικού» και του «αντιδραστικού». Αλλ’ όμως κανείς προοδευτικός δεν μας έχει δώσει με τόση περιγραφική γλαφυρότητα την ευτέλεια του τότε και νυν πολιτικού μας βίου στο βαθμό που το πέτυχε ο Παπαδιαμάντης με το περίφημο αφήγημα «Οι Χαλασοχώρηδες», που δημοσιεύθηκε σε συνέχειες στην Ακρόπολι του Γαβριηλίδη τον Αύγουστο του 1892".

Έχουν γραφεί τόσο αρνητικές όσο και θετικές κριτικές για το έργο του Παπαδιαμάντη. Να, πως αναφέρεται ο Κώστας Βάρναλης γι  αυτόν:

«Αυτός ο “πτωχαλαζών, ο τρέφων αλλοκότους ιδέας”, είχε και την… αλλόκοτην ιδέα να ξέρει τη δημοτική περίφημα και να τη γράφει θαυμάσια (στα διαλογικά μέρη των διηγημάτων του κυρίως) κι όμως να προτιμά την καθαρεύουσα, ανάκατη με δημοτικά στοιχεία. Αλλ’ ήτανε τόσο μαέστρος σα συγγραφέας, που κατόρθωνε να ζωντανεύει ό,τι νεκρό άγγιζε με την πέννα του (…) Ο Παπαδιαμάντης όμως δε γίνεται δημοτικιστής χωρίς να είναι. Ητανε με τον τρόπο το δικό του. Οι ήρωές του, άνθρωποι του λαού μιλούνε σ’ όλα του τα διηγήματα τη γλώσσα του λαού (…)».

Ασκώντας κριτική στους «υβριστές» του Παπαδιαμάντη και ειδικά στον Πέτρο Βλαστό, ο Βάρναλης σημειώνει, μεταξύ άλλων: «(…) Εστω, ο Παπαδιαμάντης δεν ήξερε τι θα πει γλώσσα και δεμένο ύφος (…) Αλλ’ αυτό δεν μας ενδιαφέρει. Ο,τι μας ενδιαφέρει είναι, πως ένας λογοτέχνης σαν τον Βλαστό αποκαλεί τον Παπαδιαμάντη “ελεεινό” και το μυαλό του “χωριάτικο”. Γιατί απλούστατα ο Βλαστός έκαμνε Τέχνη του γραφείου κι ο Παπαδιαμάντης Τέχνη του ανοιχτού ορίζοντα. Ο ένας έκαμνε Τέχνη ψεύτικη κι ο άλλος Τέχνη αληθινή. Ο ένας έπλαθε την Τέχνη του με τα πιο εξεζητημένα στοιχεία κι ο άλλος με τα πιο απλά. Ο ένας αγαπούσε το λαό κι ο άλλος τόνε μισούσε (…)». Και αλλού: (…) Ο Παπαδιαμάντης είναι ο κατ’ εξοχήν αντιρρητορικός συγγραφέας. Ο φωνακλαδισμός, η πόζα, η επιτήδεψη κ’ η ανειλικρίνεια, που αποτελούνε τα κυριότερα γνωρίσματα της κακής Τέχνης (…) λείπουν ολότελα από τον Παπαδιαμάντη (…) Ο Παπαδιαμάντης είναι ο μεγαλύτερος νεοέλληνας συγγραφέας κι ο μόνος, που μπορεί κανείς να τον διαβάζει και πάντα να τόνε βρίσκει νέον κι αναπάντεχο (…)».

Ο Παπαδιαμάντης κατακεραυνώνει τους πολιτικούς

Ένα κείμενο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη για το νέο έτος… 1896! Δημοσιεύθηκε πριν 115 χρόνια, την 1η Ιανουαρίου 1986, στην εφημερίδα “ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ”. Το 2011 η οικονομική και πολιτική εικόνα της χώρας, είναι "αντιγραφή" του 1896,. Ο Σκιαθίτης συγγραφέας έζησε τη χρεωκοπία, την πτώση του Τρικούπη και τον αποτυχημένο πόλεμο του 1897. Αληθινός πατριώτης και ζωντανός άνθρωπος, ο Παπαδιαμάντης, στηλιτεύει την κοινωνική διαφθορά και την πολιτική κατάσταση της χώρας. Σαν να μην άλλαξε τίποτε σ’ αυτό τον τόπο… Οι έλληνες πολιτικοί... "διαψεύδουν" "Τα πάντα ρεί", του Ηράκλειτου.

 

Τις ημύνθη περί πάτρης; (Πρωτοχρονιά 1896)

“Το εκήρυξεν ο θείος Όμηρος προ ετών τρισχιλίων: Είς οιωνός άριστος!…Αλλά τις έβαλεν εις πράξιν την συμβουλήν του θειοτάτου αρχαίου ποιητού; Εκ της παρούσης ημών γενεάς τις ημύνθη περί πάτρης;
«Ημύνθησαν περί πάτρης οι άστοργοι πολιτικοί, οι εκ περιτροπής μητρυιοί του ταλαιπώρου ωρφανισμένου Γένους, του ‘’στειρεύοντος πριν, και ητεκνωμένου δεινώς σήμερον;’’
Άμυνα περί πάτρης δεν είναι αι σπασμωδικαί, κακομελέτητοι και κακοσύντακτοι επιστρατείαι, ουδέ τα σκωριασμένης επιδεικτικότητος θωρηκτά.

Άμυνα πετρί πάτρης θα ήτο η ευσυνείδητος λειτουργία των θεσμών, η εθνική αγωγή, η χρηστή διοίκησις, η καταπολέμησις του ξένου υλισμού και του πιθηκισμού, του διαφθείραντος το φρόνημα και εκφυλίσαντος σήμερον το έθνος, και η πρόληψις της χρεωκοπίας.

 

Τις ημύνθη περί πάτρης;

 Και τι πταίει η γλαυξ, η θρηνούσα επί ερειπίων; Πταίουν οι πλάσαντες τα ερείπια. Και τα ερείπια τα έπλασαν οι ανίκανοι κυβερνήται της Ελλάδος.

Και σήμερον, νέον έτος έρχεται. Και πάλιν τι χρειάζονται οι οιωνοί; Οιωνοί είναι τα πράγματα.
Μόνον ο λαός λέγει. Κάθε πέρσυ και καλλίτερα.
Ας ευχηθώμεν το ερχόμενον έτος να μη είναι χειρότερον από το έτος το φεύγον”.
Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης

 

Και αυτά τα λέει ο πολιτικώτατος Παπαδιαμάντης την ώρα που η Ελλάδα ζούσε το πολιτικό μεθύσι που πρόσφεραν οι Ολυμπιακοί αγώνες. Ένα χρόνο μετά ήλθε η επονείδιστη ήττα του 1897. Ο Παπαδιαμάντης, η γλαυξ που θρηνούσε επί των ερειπίων, είχε δικαιωθεί. Αλλά πόσοι ακούνε τις γλαύκες τις τότε και της παρούσης εποχής;
Εφημερίς “Ακρόπολις”, 1 Ιαν. 1896. Έχει αναρτηθεί σε πάρα πολλές ιστοσελίδες στο διαδύκτιο.

Οι Έμποροι των Εθνών.

Ένα από τα τέσσερα μυθιστορήματα που έγραψε, ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης. Δημοσιευόταν κάθε εβδομάδα του 1882 σε συνέχειες στο περιοδικό «Μη Χάνεσαι». Διαδραματίζεται στο Αιγαίο πέλαγος μεταξύ 1199 και 1207, δηλαδή λίγο πριν και, λίγο μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης, το 1204, από τους Σταυροφόρους της τέταρτης Σταυροφορίας. "Οι έμποροι των Εθνών" είναι μια διεισδυτική μελέτη για της αδυναμίες της ανθρώπινης σάρκας, Υπερβαίνει τα όρια της ανθρώπινης φύσης, βασανίζεται στη δίνη μιας ερωτικής παρόρμησης.

Βάρκα με πανί

«Τι εζήτει η Βενετία πέμπουσα τους στόλους τούτους εις το Αιγαίον; Ο,τι ζητεί ο σφαγεύς παρά του θύματος, τας σάρκας αυτού, ίνα κορέση την πείναν του. Διατί αι ιδιωτικαί αύται και κεκυρωμέναι με τα σήματα του Αγίου Μάρκου επιχειρήσεις; Διατί οι τοσούτοι εργολάβοι των κατακτήσεων, των ως διά δημοπρασίας εκτελουμένων;

Η Βενετία προσηγόρευεν εαυτήν Πολιτείαν, και είχεν υιούς τυράννους. Τοις έδιδε το χρίσμα της και τους έπεμπεν ίνα κατακυριεύσωσι της γης. Η γενεαλογία της πολιτικής είναι συνεχής και γνησία κατά τους προγόνους.

Η αργία εγέννησε την πενίαν.
Η πενία έτεκε την πείναν.
Η πείνα παρήγαγε την όρεξιν.
Η όρεξις εγέννησε την αυθαιρεσίαν.
Η αυθαιρεσία εγέννησε την ληστείαν.
Η ληστεία εγέννησε την πολιτικήν.

Ιδού η αυθεντική καταγωγή του τέρατος τούτου. Τότε και τώρα, πάντοτε η αυτή. Τότε διά της βίας, τώρα διά του δόλου... και διά της βίας.
Πάντοτε αμετάβλητοι οι σχοινοβάται ούτοι, οι Αθίγγανοι, οι γελωτοποιοί ούτοι πίθηκοι (καλώ δε ούτω τους λεγομένους πολιτικούς). Μαύροι χαλκείς κατασκευάζοντες δεσμά διά τους λαούς εν τη βαθυζόφω σκοτία του αιωνίου εργαστηρίου των».

Οι Χαλασοχώρηδες

«Οι Χαλασοχώρηδες» (δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Ακρόπολις» 12-22 Αυγούστου 1892). Σ'αυτό καταγράφει τα εκλογικά ήθη της εποχής, την υφαρπαγή ψήφων με υποσχέσεις, ρουσφέτια, εκβιασμούς, περιγράφοντας παράλληλα κομματάρχες και υποψήφιους βουλευτές.
"(...)Η πλουτοκρατία δεν έχει χρώμα ή κομματικό στέκι, είναι παρούσα παντού, χρησιμοποιεί κάθε μέσο και οποιαδήποτε ρητορική ώστε να σκοτεινιάζει τον τόπο και να κρύβει τον ήλιο. Πλέον, όμως, δεν υπάρχει ο μπαμπακόσπορος, τον οποίο απαιτούσαν οι ήρωες των Χαλασοχώρηδων του Παπαδιαμάντη για να πουλήσουν την ψήφο τους. Τη θέση του πια έχουν καταλάβει οι διορισμοί σε δημόσιες θέσεις(...)" (Το κείμενο ολόκληρο )

 

«Ο Λάμπρος ο Βατούλας και ο Μανώλης ο Πολύχρονος είχαν το λύειν και το δεσμείν εις τα δύο κόμματα, έταζαν "φούρνους με καρβέλια"(...). Πέφτουν με τα μούτρα στη λαδιά, ηξεύρουν πώς να κυνηγούν το πλιάτσικο(...).

Κατά την πρώτην σύνοδον της Βουλής, ο Γεροντιάδης εφρόντισε να διορίση εις μικράς ή μεγάλας θέσεις όλους τους ανεψιούς του, επτά τον αριθμόν, καθώς και δύο εξαδέλφους του και τρεις δεύτερους εξαδέλφους του, ως και δύο κουμπάρους, και τον υιόν της κουμπάρας του, και τον αδελφόν της υπηρετρίας του, και άλλους.
Κατά την δευτέραν σύνοδον κατώρθωσε να ακυρώση δικαστικώς όλα τα ενοικιαστήρια των οικιών των αντιπάλων του, ως δημοσίων γραφείων, και να ενοικιάση την μίαν οικίαν του ως επαρχείον, την άλλην ως ελληνικόν σχολείον, καθώς και της τρίτης μεγάλης παραθαλασσίας οικίας του, το μεν άνω πάτωμα ως εφορίαν, το δε κάτω πάτωμα ως λιμεναρχείον...
Κατά την τρίτην σύνοδον επρόφθασε κ' έβαλε δύο εκ των υιών του υποτρόφους δύο διαφόρων κληροδοτημάτων... Οσον δια την κόρην του, αυτήν την εισήγαγε εις το "Σκολειό της Αμαλίας", ως ασφαλέστερον(...). Και άλλα ακόμη θα κατόρθωνε, διότι η Βουλή εκείνη παραδόξως εφαίνετο έχουσα "μέρες απ' το Θεό" δια να ζήση. Δυστυχώς, και παρ'ελπίδα, διελύθη, τέταρτον μήνα της Γ' συνόδου άγουσα...

Ο,τι απετέλει την δύναμιν του Αλικιάδου ήτο ο πόθος υφ' ου εφλέγετο να φανή χρήσιμος εις την εκτέλεσιν των δημοσίων έργων της επαρχίας. Εν πρώτοις, υπήρχεν η εθνική οδός, η προκηρυσσομένη εκάστοτε ως μέλλουσα να κατασκευασθή παρά την πρωτεύουσαν της επαρχίας πόλιν.
Εκείθεν, αν εξελέγετο βουλευτής, θα είχε τη μερίδα του λέοντος. Από τώρα είχεν αρχίσει να συνεταιρίζεται κρυφά με τους εργολάβους. Κατά την πρώτην βουλευτείαν του ολόκληρον δάσος το είχε κάμει ιδικόν του, δικαιώματι κατακτήσεως. Με τον έφορον, τον οποίον είχε φέρει εις την επαρχίαν του, είχε προεξηγηθή σαφέστατα: "Θα σε διορίσω, αλλά φόρον δεν θα βεβαιώσης από την ξύλευσιν του δάσους"».


Ο Παπαδιαμάντης στο διαδίκτυο:

"Η Φόνισσα"
"Οι Χαλασοχώρηδες"

Ομιλία: Ο Πολιτικός Παπαδιαμάντης και η Ρωμηοσύνη