Τα εξήντα πέντε χρόνια που μεσολάβησαν από το τέλος του εμφυλίου πολέμου στην Ελλάδα είναι μια μικρή χρονική στιγμή. Πολύ μεγάλη όμως για τους αλοννησιώτες αφού ο στίχος του Σούτσου, "τα παιδιά εις την Ελλάδα δεν γνωρίζουν τον πατέρα" επιβεβαιώνεται. Ελάχιστοι σήμερα, γνωρίζουν γεγονότα της κατοχής και του εμφυλίου στην Αλόννησο.

Μέχρι το 1974 κυριαρχούσε η διαστρέβλωση, η "πληροφόρηση" του χωροφύλακα. Στη συνέχεια ...η σιωπή. Η ιστορία είναι απαραίτητο να διατηρηθεί. οι καινούργιες γενιές να μάθουν και οι πιο  παλιοί να ξαναθυμηθούν.

Οι φωτογραφίες και τα επεξηγηματικά κείμενα, ελπίζουμε να συμβάλλουν στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης.

Αντιστασιακή γεωιστορία της Αλοννήσου 1940 - 1949

Πάντα, όταν ένας λαός καταλαμβάνεται στρατιωτικά, οι υποδουλωμένοι κατατάσσονται σε τρεις κατηγορίες. Τους απαθείς, που μέλημά τους είναι να γίνουν "νοικοκυραίοι". Αυτούς που συνεργάζονται με τους νικητές, ασκούν προσωρινή εξουσία και αποκομίζουν υλικά κέρδη, και τέλος αυτούς που κρίνουν καθαρότερα τα μελλούμενα, παραβλέπουν αυτά που βρίσκονται μπροστά τους, τα οφθαλμοφανή, δείχνουν τόλμη, και με έργα ανδρείας μάχονται για τη λευτεριά. Τους Πατριώτες, που δίνουν και τη ζωή τους για την πατρίδα.
Η πρακτική αυτή δεν απέκλινε, ούτε σε μικρά χωριά και νησιά, στη διάρκεια της γερμανικής κατοχής της Ελλάδας. 

   Κυκλοφόρησε, το Μάη του 2014, ένα μικρό φωτογραφικό Λεύκωμα για την αντιστασιακή γεωιστορία της Αλοννήσου την περίοδο 1940 - ᾿49. Η Αλόννησος, και τα γύρω νησιά, αποτελούσε στην κατοχή, ένα από τα περάσματα προς τη Μέση Ανατολή. Στο Λεύκωμα, για πρώτη φορά αναφέρονται σπηλιές, απρόσιτες και  αόρατες από στεριά και θάλασσα, που αποτελούσαν ασφαλή κρυψώνα για όσους περίμεναν το καΐκι που θα τους πήγαινε στην Τουρκία, πρώτο σταθμό για τη Μέση Ανατολή. Η συμβολή του στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης και τη σύγχρονη ιστορία του νησιού, είναι σημαντική. Ο σεβασμός της αλήθειας, η αντικειμενική και ολοκληρωμένη (στο βαθμό του δυνατού) παρουσίαση των γεγονότων αποτέλεσε υποχρέωσή μας.

Ο Τοξότης αναρτά αποσπάσματα από το Λεύκωμα.

Αλόννησος, χώρα, 1940, 1949

Η φωτογραφία του χωριού, είναι του Ηλία Τσουκανά

 

 

 

Α. ΚΑΤΟΧΗ

 

1. Δημοτικό Σχολείο Αλοννήσου:


 Εδώ, στο Δημοτικό Σχολείο Αλοννήσου, στο παλιό χωριό, συγκεντρώθηκαν για πρώτη φορά κάτοικοι της Αλοννήσου ύστερα από πρόσκληση τριμελούς αντιπροσωπείας εκπροσώπων του ΕΑΜ για την οργάνωση αντιστασιακού πυρήνα στο πλαίσιο της δημιουργίας του ΕΑΜ και αργότερα του ΕΛΑΣ και του ΕΛΑΝ…..

Σχετικά, αντιγράφουμε από το ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ ΣΕ ΧΡΟΝΙΑ ΣΚΟΤΕΙΝΑ «….. έφτασε μια μικρή αντιπροσωπεία τριών ατόμων, αξιωματικών ανταρτών, - μάλιστα φορούσαν στρατιωτικές στολές- που μας συγκέντρωσαν στο δημοτικό σχολείο να μας μιλήσουν για τον αγώνα. Παρευρεθήκαμε καμιά διακοσαριά άτομα, άλλοι κάπως υποψιασμένοι, άλλοι με έντονη περιέργεια, άλλοι με αμηχανία ή ακόμη δισταγμό και ανησυχία. Μας μίλησαν με πάθος, απλά και καθαρά, για τη νέα κατάσταση που ο φασισμός του Χίτλερ και του Μουσολίνι έχει επιβάλει στη χώρα μας, για την αντίσταση κατά των κατακτητών, τον απελευθερωτικό αγώνα που ανοίγεται μπροστά μας και το χρέος που όλοι έχουμε να είμαστε παρόντες στον αγώνα αυτόν με τον έναν ή τον άλλον τρόπο και, εν τέλει, ζήτησαν να συμφωνήσουμε να δημιουργήσουμε κι εμείς, στην Αλόννησο, αντιστασιακό πυρήνα. Το πνεύμα ήταν κάλεσμα για εθελοντική συμμετοχή». Πράγματι, η συμμετοχή των Αλοννησίων στον απελευθερωτικό αγώνα ήταν σημαντική. Συγκροτήθηκαν επιτροπές του ΕΑΜ, οργανώθηκε ο τοπικός ΕΛΑΝ, ενώ ορισμένοι πέρασαν κατευθείαν στον ΕΛΑΣ.

 

2. Το σύμπλεγμα των νησιών των Β. Σποράδων όπου δραστηριοποιούταν το τοπικό ΕΛΑΝ.


Η δράση του τοπικού ΕΛΑΝ στη διάρκεια της κατοχής στην ευρύτερη περιοχή των Β. Σποράδων ήταν σημαντική. Οργάνωση δικτύου του τοπικού ΕΛΑΝ με διαθέσιμα πλοία και καπεταναίους, παρατηρητήρια σε επίκαιρα σημεία στα ξερονήσια για τις κινήσεις των επιταγμένων από τους Γερμανούς πλοίων και των γερμανικών πολεμικών σκαφών, συλλήψεις επιταγμένων από τους Γερμανούς πλοίων και αποστολή εφοδίων στους ένοπλους αντάρτες στο Πήλιο, πληροφορίες, κλπ. Βαγγέλης Γιαννόπουλος (‘Παπλωματάς’) από τη Γλώσσα, Τζούμας από τη Σκιάθο, Αρτέμης από τη Σκόπελο και Γιάννης Αθανασίου από την Αλόννησο οι επικεφαλής του δικτύου του τοπικού ΕΛΑΝ.
Σημειώνεται, ότι το δίκτυο στην Αλόννησο ήταν πολύ αποτελεσματικό αλλά προδόθηκε και κατέφτασαν Ιταλοί για να το διαλύσουν.

Με τη συνδρομή ντόπιων χωροφυλάκων και συνεργατών τους εντοπίσανε τον Αλεξίου σε ένα καλύβι στο "Βουνό". Στην προσπάθειά του να διαφύγει από το παράθυρο, τραυματίσθηκε σοβαρά στην αρτηρία του μηρού και την ωμοπλάτη από έναν ντόπιο και το χωροφύλακα, με μαχαίρι και ξιφολόγχη.

Βαριά τραυματισμένο τον μετέφεραν, από τη θέση Τσουκαλιά, με την κωπήλατη βάρκα τους στη Λεχούσα τα αδέρφια Γιάννης, Βαγγέλης και Χρήστος Αθανασίου και τον εγκατέστησαν σε μια σπηλιά με τη συνδρομή των Κώστα Μαλαματένιου (ξαδέρφου τους) και Θόδωρο Αθανασίου (γερο-Θοδωρή) θείου τους. Μαζί του έμεινε ο Γιάννης Αθανασίου επί δεκαοχτώ μέρες – περιμένοντας το σκάφος από την Τουρκία -  φροντίζοντάς τον με τη συνδρομή του πατέρα του και του αδερφού του Λυκούργου που τους προμήθευαν φάρμακα και φαγητό….

 

3. Τσουκαλιά.


Από εδώ, τα αδέρφια Αθανασίου (Γιάννης, Βαγγέλης, Χρήστος),  παρέλαβαν τον βαριά τραυματισμένο, σε ημιθανή κατάσταση  Γεώργιο Αλεξίου καθώς και τον πράκτορα των Εγγλέζων Κουμουνδούρου που τον βρήκε ο Γιάννης Αθανασίου να κρύβεται – πελιδνός – στους  θάμνους. Τον Αλεξίου εγκατέστησαν σε σπηλιά στη νησίδα Λεχούσα ενώ τον Κουμουνδούρο στο νησί Ξηρό (Περιστέρα).

Στη διάρκεια της κατοχής, αμέσως μετά την κατάρρευση (Μάιος του 1941), δημιουργήθηκαν αγγλόφιλα δίκτυα με τη συμμετοχή τοπικών παραγόντων και πρακτόρων των Άγγλων που σκοπό είχαν να βοηθήσουν Εγγλέζους αξιωματικούς και στρατιώτες που είχαν εγκλωβιστεί στην Ελλάδα να περάσουν στη Μέση Ανατολή.
Ένας τέτοιος θαλάσσιος κόμβος για το πέρασμα στην ‘ουδέτερη’ Τουρκία ήταν και τα νησιά μας. Παρόμοιο δίκτυο είχε δημιουργηθεί και στην Αλόννησο με συμμετοχή πολλών Αλοννησίων μεταξύ των οποίων οι Π. Βλάικος (ήταν σύνδεσμος για το νησί Σκάντζουρα), Γεώργιος Αλεξίου (διορισμένος Πρόεδρος της Κοινότητας), ο ‘Μητρούς,  ο Γιάννης Χανάς από τη Σκόπελο, Κάλιαρης από τη Σκιάθο και άλλοι.  Επικεφαλής του δικτύου για τη Μαγνησία και τις Β. Σποράδες ήταν ο Κουμουνδούρος, άνθρωπος των Εγγλέζων.

 

4. Σπηλιά στη Λεχούσα.

Η διαδρομή είναι αρκετά κοπιαστική έχοντας μόνο μια...φωτογραφική μηχανή!


 Η σπηλιά στη Λεχούσα - πολύ ψηλά πάνω από τη θάλασσα με μοναδική είσοδο και δυνατότητα οπτικού ελέγχου στο πέλαγος και στην ακτή -  στην οποία εγκατέστησαν τον βαριά τραυματία Γεώργιο Αλεξίου που παρέμεινε επί δεκαοχτώ ημέρες με τη φροντίδα του Γιάννη Αθανασίου που τον κατέβασε κουβαλώντας τον στην πλάτη του για να επιβιβαστεί στο σκάφος για την Τουρκία. Στο σκάφος επέβαιναν ο Χανάς, ο Πουργιώτης και δυο-τρεις άλλοι ακόμη. Ο Αλεξίου πέθανε μόλις έφτασαν στην Τουρκία κάτω από αδιευκρίνιστες συνθήκες. 

 

5. Μικρός Μουρτιάς


Απ’ εδώ πέρασε ο μετέπειτα στρατηγός Τσιγάντες, ιδρυτής και αρχηγός της αντιστασιακής οργάνωσης «Μίδας 614».
 Όπως είναι γνωστό, στη διάρκεια της Ξένης Κατοχής, αγγλόφιλοι, φιλομοναρχικοί και γενικά αστοί πολιτικοί του παλιού πολιτικού συστήματος αλλά και εκατοντάδες έλληνες αξιωματικοί έφυγαν για τη Μ. Ανατολή. Έτσι, σύμφωνα με την αφήγηση του Γιάννη Αθανασίου, κάποια μέρα, ενώ βρισκόταν στο Μικρό Μουρτιά, προσέγγισε μια βάρκα με δύο άτομα που του συστήθηκαν σαν Έλληνες Αξιωματικοί που ήθελαν να τους βοηθήσει να περάσουν στη Μ. Ανατολή, πράγμα που έκανε. Τους πέρασε στο Ξηρό με το σκάφος του Τράγκα, τους είπε πού να κρύβονται μέχρι να τους παραλάβει το σκάφος από την Τουρκία, όπως και έγινε. Ο ένας από τους δύο ήταν ο συνταγματάρχης Τσιγάντες που αργότερα, επιστρέφοντας στην Ελλάδα, ίδρυσε την αντιστασιακή οργάνωση «Μίδας 614» αλλά τον συνέλαβαν οι Ιταλοί και τον σκότωσαν στην οδό Πατησίων.  

 

6. Περισσότερα για το δίκτυο διεκπεραίωσης των Εγγλέζων στη Μ. Ανατολή.

στο υπ’ αριθμόν 3 (Τσουκαλιά) αναφερθήκαμε στο τοπικό δίκτυο που είχε οργανωθεί για τη διεκπεραίωση των Άγγλων στη Μ. Ανατολή. Από τους πρώτους που ενεργοποιήθηκαν στη δράση αυτή – χωρίς να πληρώνονται αλλά κινούμενοι από καθαρά πατριωτικό καθήκον, σε αντίθεση με τους ανθρώπους των Άγγλων που αμείβονταν αδρά – ήταν  ο γερο-Μιλτιάδης (παλαίμαχος του Μακεδονικού αγώνα) και ο γιος του Κώστας Χρήστου (Κωστάρας). Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Κωστάρα (βλ. Διαδρομές σε χρόνια σκοτεινά) βοήθησαν περίπου 186 αξιωματικούς και στρατιώτες. Τους πήγαιναν στο νησί Σκάντζουρα και από εκεί τους παραλάβαιναν οι Π. Βλάικος και Γιώργος Ευσταθίου και τους πήγαιναν στον Τσεσμέ της Τουρκίας. Κάποιες φορές χρησιμοποιούνταν ως κρυψώνας και μια σπηλιά στο Ξηρό.

6.1 Σκάντζουρα.


6.2 Σπηλιά στο Ξηρό.

Η σπηλιά Μακάρ αόρατη από τη θάλασσα, στο Ξηρό, χωρούσε να κοιμηθούν 70 άτομα.


Σπηλιά Λεχούσα αόρατη και αυτή, στο Ξηρό, βλέπει προς το νησί Λεχούσα. Εδώ κρυβόταν ο Τσιγάντες.


7. ‘Τσέλιος’, στο Ξηρό (Περιστέρα)


Εδώ είχε αράξει το καΐκι του ΕΛΑΝ ύστερα από μηχανική βλάβη. Από προδοσία του Σκοπελίτη ψαρά Π.Σ. οι καλαμπαλίκιδης, αφού καταδίωξαν τους αντάρτες του ΕΛΑΝ Παπλωματά, Φάνη Τσούμα και Αρτέμη οι οποίοι ξέφυγαν, στα ενδότερα του Ξηρού (Περιστέρα) όπου κρύφθηκαν και γλίτωσαν με τη συνδρομή του Μακεδονομάχου γέρο-Θοδωρή και της οικογένειάς του. Με την ομάδα αυτή στο ίδιο αντάρτικο δρούσε και ο Γιάννης Αθανασίου που την ημέρα εκείνη έτυχε να μην είναι μαζί τους.

 

8. Βύθισμα


Τζούμας, στρατιώτης

Ο Τζούμας, στη μέση, όταν υπηρετούσε τη στρατιωτική του θητεία

Ύστερα από τη διάλυση της αντάρτικης ναυτικής  ομάδας του ΕΛΑΝ (βλ. παραπάνω, 7. ‘Τσέλιος’) ο Αρτέμης κρυβόταν επί μήνες στο Ξηρό με τη φροντίδα του γερο-Θοδωρή. Κατόπιν, ο Μήτσος Μαλαματένιος και ο Κώστας Μαλαματένιος τον μετέφεραν στον Αη Γιώργη για να περάσει αργότερα  στη Σκόπελο και από εκεί στο Πήλιο όπου εντάχθηκε στον ΕΛΑΣ. Ο Τζούμας και ο Παπλωματάς κατέφυγαν στην Αλόννησο από όπου ο τελευταίος κατάφερε και πέρασε στο Πήλιο (βλέπε 9. Καλόβολος)  ενώ ο Τζούμας εντοπίστηκε από τους ντόπιους συνεργάτες του κατακτητή να κρύβεται στην περιοχή ‘Βύθισμα’. Εκεί για να μη συλληφθεί επιχείρησε να αυτοκτονήσει πέφτοντας στον γκρεμό αλλά γλίτωσε τραυματισμένος. Ο εγκάθετος πρόεδρος της Κοινότητας Σ.Φ. τον πυροβόλησε, τον συνέλαβε και τον παρέδωσαν στους Γερμανούς στη Σκόπελο. Από τη Σκόπελο τον μετέφεραν στη Θεσσαλονίκη με προορισμό τα στρατόπεδα συγκέντρωσης στη Γερμανία. Όμως, κατάφερε και δραπέτευσε, και αμέσως εντάχθηκε στον ΕΛΑΣ. Μεταμφιεσμένος σε παπά, ήταν σύνδεσμος των ανταρτών του Πηλίου με τους αντάρτες στον Όλυμπο. Αργότερα πέρασε  στην Τουρκία, τον Τσεσμέ. Πέθανε στο Βόλο.

Προσφορά της γυναίκας του Αλίκης. Βρίσκεται κοντά στο σημείο που πήδηξε ο Τζούμας. Στο δρόμο μεταξύ Μαρπούντα και Μεγάλο Μουρτιά.

9. Καλόβολος



Ο Παπλωματάς ύστερα από τη διάλυση της αντάρτικης ομάδας του ΕΛΑΝ κρύφτηκε για λίγο στο Ξηρό και κατόπιν πέρασε στην Αλόννησο. Από εκεί, διέσχισε τον Καλόβολο και από το σημείο που δείχνει η φωτογραφία έπεσε στη θάλασσα και πέρασε κολυμπώντας, μέσω των νησιών μικρού και μεγάλου Αη Γιώργη, στη Σκόπελο. Τα δυνατά θαλάσσια ρεύματα, που συνήθως κινούνται στην περιοχή, έκαναν το παράτολμο εγχείρημα δυσκολότερο. Στη συνέχεια βρήκε τρόπο να διαφύγει στο Πήλιο και να συνεχίσει τον αγώνα κατά των κατακτητών μέσα από τις τάξεις του ΕΛΑΣ.

 

10. Κυρά Παναγιά.


Η οργάνωση του ΕΛΑΝ είχε τοποθετήσει ως σύνδεσμο σε ένα από τα παρατηρητήρια, στην Κυρά Παναγιά, τον πατριώτη αγωνιστή Κώστα Χρήστου. Όμως, ντόπιοι συνεργάτες του κατακτητή μαζί με αντίστοιχους προδότες από τη Σκόπελο του έστησαν παγίδα και τον συνέλαβαν και υπό την απειλή πιστολιού τον έδεσαν με σκοινιά, τον μετέφεραν στο καΐκι του Αποστόλη Κατσαρού και δεμένο στο άλμπουρο τον οδήγησαν στο Πατητήρι και από εκεί στη Σκόπελο. Στη συνέχεια έφτασε από τη Σκιάθο ο Γερμανός Διοικητής ‘Μυλιούνης’. Μέσα σε κλίμα τρομοκρατίας, απειλών και βρισιών ο Κώστας Χρήστου φώναζε με όση δύναμη είχε: Μια ψυχή που έχω θα τη δώσω για την πατρίδα, ενώ ο Γερμανός τον τρυπούσε με την ξιφολόγχη στο πόδι. Κατόπιν, τον παρέδωσαν στους Γερμανούς που τον μετέφεραν στο στρατόπεδο Παύλος Μελάς στη Θεσσαλονίκη και από εκεί σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στη Γερμανία. Ήταν από του λίγους που γλίτωσαν από την κόλαση…. Κανένας από τους συνεργάτες του κατακτητή δεν τιμωρήθηκε μετά την απελευθέρωση…

11. Κασελάκι.



Στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο οι Άγγλοι είχαν επιβάλει εμπάργκο σε σιτάρι. Απαγόρευαν μεταφορά σταριού από τη Χαλκιδική. Το 1918 ανοιχτά από τη Στενή Βάλα ένα αγγλικό πολεμικό σταμάτησε το Μιλτιάδη (πατέρα του Κωστάρα) που ταξίδευε με τη βάρκα του, μια μπρατσέρα με πανί και φλόκο. Κατεβήκανε στη βάρκα, ψάξανε και βρήκαν σπυριά σταριού. Με τη βάρκα ταξίδευε ναύτης και ο ανιψιός του, Ηλίας Γεωργίου Τσουκανάς. Ο Μιλτιάδης οδηγήθηκε στον κυβερνήτη του πολεμικού. Έβγαλε ένα εξάσφαιρο πιστόλι ( βρίσκεται στο Μουσείο του Κώστα Μαυρίκη) και απειλώντας τον άγγλο κυβερνήτη του ζήτησε να τον πάει στο Πατήρι. Ο κυβερνήτης συνεχάρη τον Μιλτιάδη για την τόλμη του, φούνταρε τη βάρκα στη σπηλιά, που υπήρχε μπαίνοντας στο λιμάνι δεξιά και του έδωσε το κασελάκι αυτό με αγγλικό ρουχισμό.

 

12. Το Μνημείο και η Πλατεία όπου Εκτελέσθηκαν Πατριώτες


Μια τρύπα, από πολλές, που προξένησε σφαίρα.

 

Εδώ, στις 15 Αυγούστου του 1944 εκτελέστηκαν εννέα πατριώτες ύστερα από προδοσία ντόπιων προδοτών που συνεργάστηκαν με τους ταγματασφαλίτες (ομάδα Ρουμανόβλαχων του Τσαούς Αντόν από τη Β. Ελλάδα) και το Γερμανό αξιωματικό που ήταν ο επικεφαλής. Οι εκτελεσθέντες ήταν οι : Αγάλλου Αγάλλος, Αναγνώστου Αγάλλος, Κυριαζής Μιχάλης, Ξυδέας Αθανάσιος, Φλωρούς Νικόλαος, Αλεξίου Νικόλαος, Δροσάκης Νικόλαος, Μωρίσης Γεώργιος, Σμυρναίος Γεώργιος.

 

 

13. Η ‘Βαλίτσα’ κοντά στον ‘Κόκκινο’


Το Δεκέμβρη του 1944 οι Θανάσης Αθανασίου, Βαγγέλης Αθανασίου, Κώστας Αθανασίου (πατέρας και γιοι) Γιώργος Φλωρούς, Γιάννης Παρασκευάς και Γιάννης Γεραντώνης επιχείρησαν να αφοπλίσουν νάρκη προκειμένου να πάρουν το δυναμίτη με τον οποίο ψάρευαν για να θρέψουν τις οικογένειες τους. Η νάρκη εξερράγη και σκοτώθηκαν όλοι….

 

Β. Μετα-κατοχικα.

1.Διωγμοί -Αλληλεγγύη

«Για μας, δυστυχώς, η λευτεριά ήταν γλυκόπικρη, προσωρινή, περίπου σαν ψευδαίσθηση.
Το τέλος ενός δράματος αποδείχτηκε η αρχή μιας τραγωδίας που, με διάφορες παραλλαγές, κυμαινόμενες εντάσεις και αλλαγή σκηνικού θα κρατούσε μέχρι το 1974, με την πτώση της δικτατορίας των συνταγματαρχών της 21ης Απριλίου….» ….» (από την αφήγηση του Γιάννη Αθανασίου στο Διαδρομές σε Χρόνια Σκοτεινά).

Πραγματικά, μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας αντί να διωχτούν οι συνεργάτες των κατακτητών διώκονταν οι αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης, οι δημοκράτες, οι αριστεροί, οι κομμουνιστές. Οι Εγγλέζοι, έχοντας εξασφαλίσει τη συγκατάθεση του Στάλιν για την απόλυτη ένταξη της Ελλάδας στη δική τους ‘σφαίρα επιρροής’ σχεδίασαν και οργάνωσαν την πολιτική και φυσική εξόντωση των εαμικών δυνάμεων. Στήριγμά τους, οι κυβερνήσεις –πιόνια με τους ταγματασφαλίτες, τους μοναρχικούς και γενικά τους αστούς που ήταν αμέτοχοι στην αντίσταση. ‘εργαλείο’ τους η  γενικευμένη βία.

Στο πλαίσιο αυτό, έτσι, ήδη μεταξύ 1945 και 1946 (πριν ακόμη ξεκινήσει ο εμφύλιος)   έχουμε πογκρόμ μαζικών διώξεων, συλλήψεων, φυλακίσεων, εξοριών, βασανισμών και εκτελέσεων σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια από τις συμμορίες του επίσημου κράτους αλλά και από το οργανωμένο παρακράτος. Το κύμα των διώξεων έφτασε και στην Αλόννησο. Εκατοντάδες πολιτικοί κρατούμενοι ‘φιλοξενήθηκαν’, τότε, στο παλιό χωριό. Χωρίς καμιά φροντίδα από το επίσημο κράτος, κατάφεραν να επιβιώνουν με τη συμπαράσταση και αλληλεγγύη κάποιων ντόπιων αριστερών και δημοκρατικών ανθρώπων.


Περίπου 200 πολιτικοί εξόριστοι φιλοξενήθηκαν το 1945-49 στο παλιό χωριό της Αλοννήσου.

 

2. Αυτοκτονία πολιτικού πρόσφυγα.


Στον Καλόβολο, αυτοκτόνησε ένας από τους πολιτικούς πρόσφυγες.

κηδεία πολιτικού πρόσφυγα.

Η κηδεία του Βενιζέλου. Φωτο, από το αρχείο του εξόριστου Ν. Μπακόπουλου

Γεώργιος Μαυρομάτης ή Βενιζέλος, τον συντρόφευσαν στην τελευταία του κατοικία όλοι οι συνεξόριστοί του και οι κάτοικοι του νησιού. Κατάγονταν από τα Κύθηρα. Νέος μετανάστευσε στην Αυστραλία. Απέκτησε περιουσία, και ακολουθώντας τη φωνή της συνείδησής του ήρθε στην Ελλάδα και πολέμησε τους γερμανούς. Ανταμείφθηκε, για τις υπηρεσίες του αυτές αν και άρρωστος, με εξορία. Δυό ώρες πριν θέσει τέρμα στη ζωή του, στα 55 του χρόνια, περιέγραφε στη γειτόνισσά του, Μ.Α. τους τρομερούς πόνους που είχε.

 

3. Κολοβός


Εδώ, στα "Λιβαδάκια", στην αριστερή πλευρά κρυβόταν ο Κολοβός. Στην απέναντι πλευρά είχαν το "στρατηγείο" τους οι Καλαμπαλίκηδες.


Αριστερή πλευρά.

Ο Κολοβός -γιατρός στο επάγγελμα - ήταν μεταξύ των πολιτικών εξόριστων. Τον βάρυναν πολλές ‘κατηγορίες’. Μεταξύ άλλων, ότι ήταν με τον Άρη Βελουχιώτη, πράγμα που σήμαινε εκτέλεση. Πήγε έγγραφο στην αστυνομία να συλληφθεί και να σταλεί στην Αθήνα.
Ο αστυνόμος (τον οποίο είχε θεραπεύσει) τον ειδοποίησε να κρυφθεί, ώστε να έχει κάποια δικαιολογία. Τις πρώτες μέρες τον έκρυψε ο Αποστόλης Βλάικος. Ο Γιώργος Αλεξίου, με τη βάρκα του τον πήγε στην Εύβοια, το Μαντούδι. Τα μπλόκα της αστυνομίας όμως, έκαναν  τη διαδρομή προς την Αθήνα επισφαλή, και επέστρεψαν στην Αλόννησο. Ο αστυνόμος, μέσω του Μήτσου Μαλαματένιου τον προμήθευε με εφημερίδες... Τρείς μήνες τον έκρυβαν στο Ξηρό, όπως και τον Αρτέμη.

Οι Κωστής Μαλαματένιος και Μήτσος Μαλαματένιος τον πήγαν με το καΐκι τους  στη Σκόπελο, ακριβώς απέναντι από το μεγάλο  νησί του Αη Γιώργη. Στη συνέχεια δραπέτευσε στην Τσεχοσλοβακία όπου διέπρεψε ως γιατρός σε μεγάλα νοσοκομεία..

4. Νίκος Αθανασίου


Στη σπηλιά Μακάρ, στο Ξηρό, οι καλαμπαλίκηδες –μεγάλη οπλισμένη ομάδα – οδήγησαν τους Νίκο Αθανασίου (τον οποίο είχε κατηγορήσει ντόπιος, για λόγους επαγγελματικής αντιζηλίας, ότι είχε κρύψει όπλα ), τον μακεδονομάχο γερο -Θοδωρή και τον 16χρονο γιο του Μήτσο για να βρουν τα όπλα που τάχα έκρυβαν εκεί. Ο Νίκος Αθανασίου επιχείρησε να δραπετεύσει πέφτοντας στη θάλασσα αλλά χτύπησε στους βράχους και οι καλαμπαλίκηδες τον αποτέλειωσαν πυροβολώντας τον επανειλημμένα. Την επομένη, με τη βάρκα του Κωστή Χρήστου ( Καραγιάννη), που έκανε συγκοινωνία, πήγαν – ο Μήτσος και ο Χρήστου - και τον βρήκαν σκοτωμένο κοντά στα βράχια. Τον έβγαλαν με σαλαγκιά!.

 

5.Σύλληψη, δραπέτευση Γιάννη Βλάϊκου

Το σπίτι που συνέλαβαν το Βλάϊκο.


Κολύμπι σωτηρίας.


‘Οι ‘Καλαμπαλίκηδες’, στην ‘επιχείρηση’ του 1946, συνέλαβαν και τον Γιάννη Βλάϊκο ο οποίος κατάφερε να τους αιφνιδιάσει και να ξεφύγει. Εκείνοι τον πυροβόλησαν επανειλημμένα αλλά  υπήρξε τυχερός και δεν τον χτύπησαν. Έφτασε στον όρμο Βρυσίτσα και από κει, κολυμπώντας ευτυχώς με φουρτούνα (τα κύματα δυσκόλευαν τη δουλειά τους ), πέρασε στον Κοντό Κάβο και γλίτωσε. Στην ίδια ‘επιχείρηση’ συνέλαβαν τους Χρήστο, Κώστα και Σωτήρη Δροσάκη τους οποίους βασάνισαν κτηνωδώς με αποτέλεσμα ο Σωτήρης να πεθάνει. Το ίδιο συνέβη και με τον Νίκο Αθανασίου για τον οποίο αναφερθήκαμε στο σημείο 4.

 

6.Δροσάκηδες

Αγνώντας. Γραφικός όρμος στη Σκόπελο.

Στην επιχείρηση των Καλαμπαλίκηδων το 1946  συνελήφθησαν και μεταφέρθηκαν στον Αγνώντα της Σκοπέλου τα αδέλφια Σωτήρης, Χρήστος και Κώστούλας (Δροσάκηδες), ο μπάρμπα Γιάννης Μαλάμης, ο ‘Μητρούς’, ο Μήτσος Μαλαματένιος και άλλοι.  Ο Σωτήρης ήταν δάσκαλος και μαθηματικός. Πριν το 1940 έκανε μαθήματα στο δημοτικό. Το Σωτήρη τον πιάσανε στη Σκόπελο όπου πήγε να βγάλει χαρτιά που χρειάζονταν να ανοίξει φροντιστήριο στη Θεσσαλονίκη. Κατηγορήθηκε ότι οργάνωνε Αγροτικό συνεταιρισμό! Τους βασάνισαν άγρια και τον Σωτήρη μέχρι θανάτου. Τους έβριζε μέχρι να ξεψυχήσει. Τους Χρήστο και Κωστούλα τους άφησαν μισοπεθαμένους. O Πάπα Γιώργης, ( από τη Γλώσσα) που στην κατοχή ήταν στην Αλόννησο και τους γνώριζε (ήταν δημοκρατικός) τους πήγε ( πιθανόν μέσα σε προβιές) στο νοσοκομείο στο Βόλο όπου παρέμειναν επί δύο μήνες.

Μάνος Χατζηδάκις.

Να πως περιγράφει πολύ παραστατικά ο Μάνος Χατζηδάκις, τα γεγονότα μετά την κατοχή.

"Στον καιρό της Κατοχής, τα μετέπειτα παιδιά της γαλαρίας ζούσαν πάνω στη σκηνή και παίζανε τον ρόλο τους, τον όποιο ρόλο τους, έστω και τον πιο μικρό, με αυταπάρνηση, με το αίμα τους, με τη ζωή τους, χωρίς καιροσκοπισμό και ιδιοτέλεια, χωρίς προοπτική ανταλλάγματος.  μ᾿ έναν μονάχα στόχο, την επαλήθευση ενός επίμονου ονείρου. Και ήταν το όνειρο για μιαν ελεύθερη ζωή σχηματισμένη μακριά από απάνθρωπους νόμους, από ανάλγητους κρατικούς μηχανισμούς, από εξορίες και φυλακές κι εκτελέσεις [...]
Τίποτα δεν έγινε αλήθεια. Μετά τον Πόλεμο κυβέρνησαν τον τόπο ξανά φθαρμένοι άνθρωποι, ανίκανοι να συλλάβουν έστω και στο ελάχιστο απ᾿ ό,τι γεννιόταν κείνο τον καιρό κι αναριγούσε ολόκληρο τον κόσμο... Ξανάρθαν τα φαντάσματα κι άρχησαν να πλαστογραφούν γι᾿ άλλη μια φορά την ελληνική ιστορία. Και τα παιδιά πολέμησαν κι ονειρεύτηκαν, γίναν παιδιά της γαλαρίας, όσα δεν διώχθηκαν και δεν εξαφανίσθηκαν στις φυλακές και στα ξερά νησιά του Αιγαίου..."
Μάνος Χατζηδάκις

Αποσπάσματα από το κείμενο του Μάνου Χατζηδάκι που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Το Τέταρτο ( τεύχος 3, Ιούλης 1985) και αναδημοσιεύονται στο Λεύκωμα.

 

< | προηγούμενο>