Τώρα που ο Πολύμερος έκανε την εμφάνισή του σαν συγγραφέας, "οφείλει" να προχωρήσει και σε άλλες μελέτες σχετικές με το μεταναστευτικό κίνημα στη Σουηδία. Το γεγονός ότι το έζησε από κοντά στην ανάπτυξή του και το παρακολουθεί - ουδέτερα - από μακριά, αποτελεί εγγύηση για μια αξιόπιστη καταγραφή του.

Των Ελλήνων οι κοινότητες

Ο Χρήστος Πολύμερος είναι γνωστός στους έλληνες της Σουηδίας. Γραμματέας της κομματικής οργάνωσης του ΚΚΕ Εσωτερικού Σουηδίας, πρόεδρος του φοιτητικού συλλόγου Στοκχόλμης, Κοινότητας Στοκχόλμης και γραμματέας για χρόνια της ΟΕΣΚΣ έζησε από κοντά ή έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο στη διαμόρφωση και εξέλιξη του μεταναστευτικού κινήματος, όταν αυτό γνώρισε τη χρυσή του εποχή.
Έχοντας σπουδάσει και ιστορία στο πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης, συγκεντρώνει όλες τις προϋποθέσεις να γράψει για την ελληνική παροικία. Το βιβλίο του, "Σουηδία: Των Ελλήνων οι κοινότητες" - με την ευρεία έννοια του όρου - που τυπώθηκε πρόσφατα στο τυπογραφείο των Γιάννη Αντωνιάδη (Μπάτη) και Θοδωρή Ψαρρά, ήρθε σε χρόνο κατάλληλο, 50ντα χρόνια μετά τα γεγονότα.

Πολύμερος, Των Ελλήνων οι κοινότητες

Το βιβλίο αναφέρεται, κύρια, στη συμπαράσταση των ελλήνων μεταναστών και σουηδών, στον αγώνα του ελληνικού λαού ενάντια στη δικτατορία.
Δεν είναι λογοτεχνικό, ας μην "ανησυχούν" λοιπόν οι λογοτέχνες. Δεν είναι ούτε ιστορικό αφού δεν προχωρά σε ανάλυση των γεγονότων. Έχουν βέβαια, σοβαρούς λόγους, να ανησυχούν όσοι - στο παρελθόν - θέλησαν να προβάλουν τον εαυτό τους εκμεταλλευόμενοι προσπάθειες άλλων.

Είναι ένα βιβλίο που μπορεί να επαινεθεί για τη μετριοφροσύνη που το χαρακτηρίζει. Φυσικά δεν σκιαγραφεί την κοινωνία της Σουηδίας, δεν πρόβαλε αυτή την αξίωση ο συγγραφέας. Διαβάζοντάς το, ξετυλίγονται τα γεγονότα ημερολογιακά με σεμνότητα και απλότητα.

Αξιόπιστο

Το σοβαρό πρόβλημα για τον ιστορικό είναι να προσδιορίσει κατά πόσο, και σε τι έκταση υπάρχει κάτι στα αναφερόμενα που σχετίζονται με την ιστορική πραγματικότητα της συγκεκριμένης χρονικής περιόδου. Τι υπήρξε στη φαντασία και τι σε χώρο και χρόνο. Ο συγγραφέας δεν αναφέρεται σε κάτι που δεν έγινε. "Κατηγορείται", όμως, γιατί δεν αναφέρεται με σαφήνεια σε δυό - τρία σημεία που φωτίζουν και βοηθούν το σημερινό αναγνώστη να κατανοήσει την αναφερόμενη περίοδο. Ας μην ξεχνάμε ότι, μόνο στο Θουκυδίδη προσπαθούν 2.500 χρόνια να βρουν ένα λαθάκι χωρίς αποτέλεσμα, μέχρι τώρα.

Πολιτικά, αν και αναφέρεται σε περίοδο έντονης πολιτικοποίησης, το βιβλίο είναι άχρωμο. Αδικεί και τον εαυτό του ο συγγραφέας, όταν δεν αναφέρεται στην πολιτική - στην αντίληψη που διαμόρφωσε το ΚΚΕ Εσωτερικού - που μόρφωσε το κίνημα της εποχής εκείνης και είναι άξια να την πάρουν οι σημερινοί, για να μάθουν πως να ενεργούν σε μαζικούς χώρους, να διευθύνουν τις σημερινές υποθέσεις και να συμμορφώσουν την πολιτική τους σύμφωνα με τα υποδείγματα εκείνης της περιόδου. Η διαμόρφωση της πολιτικής αυτής ήταν σχεδιασμένη. η εξέλιξη συνειδητή με τη στενή έννοια του όρου, βασισμένη στη συνεργασία σε κοινά προβλήματα. Αυτό υπήρξε ο κύριος μηχανισμός της εξέλιξης, έτσι ώστε, η πολιτική πολυμορφία - συχνά πολύ έντονη - που ήταν το κύριο χαρακτηριστικό στην περίοδο της δικτατορίας και νηπιακής ηλικίας του κινήματος, να μην παρεκκλίνει του στόχου.
Όταν ο Α.Παπανδρέου ήρθε στη Σουηδία, βρήκε "στρωμένο τραπέζι". Οι αντιδικτατορικές οργανώσεις ανθούσαν και φυσικά δεν έγιναν με την εντολή "γεννηθήτω". Ήταν αποτέλεσμα της πολιτικής που είχε η προδικτατορική ΕΔΑ και όπως αυτή υλοποιήθηκε από τον Μπάμπη Καλατζή.

Αν και αφιερώνει αρκετές γραμμές στον Ανδρέα Παπανδρέου, ο αναγνώστης σχηματίζει μια λανθασμένη εικόνα γι΄ αυτόν. Θα έχει ενδιαφέρον αν στο μέλλον γίνει εμπεριστατωμένη μελέτη και να απαντά στους λόγους: που ο Α.Π. εγκατέλειψε τη Σουηδία. Γιατί δεν ανανεώθηκε η συνεργασία του με το πανεπιστήμιο και ποιά δουλειά του προτάθηκε.
Ο Πονηρίδης ανάλαβε να χτίσει γέφυρα μεταξύ Σουηδικής σοσιαλδημοκρατίας και Παπανδρέου. Πότε, γιατί χάλασαν οι σχέσεις αυτές με τον Α.Π.; (Φυσικά όσα ακούγονται δεν είναι καθόλου εγκωμιαστικά για τον άνθρωπο). Δεν αναφέρεται στο διασπαστικό του ρόλο, την άρνηση συντονισμού στην πράξη, με τις άλλες αντιδικτατορικές δυνάμεις.
Ο Ανδρέας Παπανδρέου έπαιρνε χρήματα και από τη Σουηδική Επιτροπή για την αποκατάσταση της Δημοκρατίας στην Ελλάδα. Όταν η Δημοκρατική Άμυνα, δεν είχε χρήματα ούτε για γραμματόσημα, απευθύνθηκε στη Σουηδική Επιτροπή για χρηματική βοήθεια. Ο Παπανδρέου τη σταμάτησε γιατί ... η Δ.Α. ήταν όργανο της αντίδρασης. Χρειάσθηκε η επέμβαση των Μ.Π., Ζ.Ν και Μ.Κ για να δοθούν τα χρήματα. Δεν συμμετείχε σε συνδιάσκεψη της Σουηδικής Επιτροπής, προφασιζόμενος "διπλωματική αρρώστια", γιατί κεντρικός ομιλητής για το ελληνικό ζήτημα είχε ορισθεί ο Μπάμπης Καλατζής.

Η Σουηδική Επιτροπή, δεν ιδρύθηκε στις 23 Απρίλη μετά την πρώτη διαδήλωση στη Στοκχόλμη. Τότε προτάθηκε και η ίδρυσή της καθυστέρησε γιατί οι σοσιαλδημοκράτες ήθελαν να την μονοπωλήσουν. Η σθεναρή στάση του Μπάμπη Καλατζή, που ήθελε να συμμετέχουν όλα τα σουηδικά πολιτικά κόμματα, έχοντας και τη σύμφωνη γνώμη του μελλοντικού προέδρου της Χανς Γιοραν Φρανκ, έφερε για πρώτη φορά όλα τα σουηδικά πολιτικά κόμματα να συζητήσουν στο ίδιο τραπέζι.

Οι σουηδοί ήταν υπερήφανοι για τη διεθνή τους αλληλεγγύη, τα ιδανικά στην ελευθερία. Γι΄ αυτό με έργα συμπαραστάθηκαν στον ελληνικό λαό. Στην αρχαία Ελλάδα άρχισε η διαμόρφωση της δημόσιας συνείδησης, έλεγαν. Δεν μπορούσαν να επιτρέψουν σε δυνάμεις του φασισμού να αυξηθούν, ακόμα μια φορά. Τα πολιτικά κόμματα δεν πήγαν αντίθετα στις αντιλήψεις αυτές.
Οι ενέργειες της Σουηδικής Επιτριπής ανέδειξαν τη Σουηδία σε Μητρόπολη του κινήματος αλληλεγγύης. Δεν είναι τυχαίο που άνθρωποι όπως: Γρηγόρης Γιάνναρος, Νίκη Καράγιωργα, Μαρία(;) Ηλιού είχαν αλληλογραφία με την επιτροπή για προβλήματά τους.

Η Σουηδία δεν ήταν μόνο φτωχή και χώρα εξαγωγής μεταναστών. Υπήρχε ισχυρό κίνημα ενάντια στις κοινωνικές ανισότητες και την πολιτική δικτατορία που ο βασιλιάς επέβαλε.
Η χώρα κυβερνιόταν με σκληρές, συχνά βάναυσες μεθόδους ενάντια στην αντιπολίτευση που απαιτούσε να τερματισθούν οι κοινωνικές αδικίες και η θρησκευτική καταπίεση. Να τερματιστούν οι διώξεις σε όσους ζητούσαν ψωμί για όλους, να τεθεί τέρμα στην πείνα.
Κέρδισαν τελικά οι δημοκρατικές δυνάμεις μετά από μακροχρόνιο αγώνα - περισσότερα από 40 χρόνια - έντονης συνδικαλιστικής και πολιτικής πάλης. Μια πάλη που θέρισε πολλούς και έριξε αμέτρητους ανθρώπους στη φυλακή ή στην εξορία.

Στην εκδήλωση της πρεσβείας, στη Δανία, οι Gunnel Färm, Niels Groth και Thomas Thomell έβαλαν πολύ φαντασία και χιούμορ, ενάντια στη φαντασία των χουντικών που εξαντλούσαν τα σαδιστικά τους αισθήματα προκαλώντας πόνο με βασανιστήρια. "Έφθασαν με αυτοκίνητο και προσωπικό οδηγό". Ήταν ντυμένοι με πολύ ακριβά ρούχα. Το απαιτούσε βλέπεις η περίσταση. Δεν φάνηκε να ενοχλήθηκαν από τα συνθήματα που οι διαδηλωτές έξω από την πρεσβεία φώναζαν εναντίον τους. Αντιμετώπισαν την έχθρα αυτή με... χαμόγελα, αφού άλλωστε ήταν μέρος του σχεδίου. Έπρεπε να ενισχυθεί η φιλοχουντική τους τοποθέτηση ώστε να μην προκαλέσουν υποψίες αφού ήταν απρόσκλητοι στο πάρτι".

Ο συγγραφέας ενστερνίζεται ότι, ο πρώτος νόμος της ιστορίας είναι να μην τολμά να λέει κανείς ψέμα. Ακολούθησε και τον δεύτερο, να τολμά να λέει ότι είναι αλήθεια. εκτός από ένα μόνο σημείο. Ο έπαινος σε ανθρώπους, τότε μόνο μπορεί να κρατήσει το ποσοστό εσφαλμένης εκτίμησης σ΄ ένα ανεκτό minimum, αν βασισθούμε σε μια ολοκληρωμένη ανάλυση/μελέτη και όχι σε μια μικρή περίοδο ή ένα επεισόδιο.

Μικρολαθάκια, παραλήψεις

Η πρώτη επίσκεψη έγινε στον υπουργό εξωτερικών Τορστεν Νιλσσον, η δεύτερη στον πρωθυπουργό, Ερλαντερ.
Ο πρόξενος του Κάλμαρ βοηθούσε διωκόμενους έλληνες με παροχή διαβατηρίων. Σύνθημα αναγνώρισης, αν δεν πήγαινε με μαζί με έμπιστο του πρόξενου ήταν, ΘΕΡΜΟΠΥΛΕΣ. Ο Μπάμπης Δρακόπουλος, γραμματέας του ΚΚΕ.Εσωτερικού, από τον Θεοφιλόπουλο Λεωνίδα πήρε διαβατήριο.

Ο Νίκος Κιάος δεν ήταν καθηγητής φυσικής αλλά φοιτητής. Χρωστούσε ένα μάθημα να πάρει το πτυχίο του. γι΄ αυτό άλλωστε και τον απέβαλαν από το πανεπιστήμιο.

Χαφιεδισμός, παρακολούθηση των ελλήνων μεταναστών υπήρχε και πριν τη δικτατορία. Η πρώτη διαδήλωση - οργανωμένη από τον Μπάμπη Καλατζή - έγινε τη Δευτέρα στις 12 Σεπτέμβρη 1966, όταν κρατήθηκε το διαβατήριο του Κωνσταντινίδη και δεν μπορούσε να επιστρέψει στη Σουηδία και την οικογένειά του.

Πρώτος πρόεδρος του φοιτητικού συλλόγου ήταν ο Ηλίας Κοντός για ...τρείς μέρες. Ο Καλιφατίδης έγινε πρόεδρος μετά από πρόταση του Ηλία.
Δεν αναφέρεται στον πρώτο εκλεγμένο πρόεδρο του Έλληνο-Σουηδικού συλλόγου.
Τα ονόματα των συμβούλων στα εκάστοτε συμβούλια, θα μπορούσαν να αναφερθούν σε παράρτημα.

 

Ανεξάρτητα από τα μικρολαθάκια και τις - κατά τη γνώμη μου - παραλήψεις, το βιβλίο του Χρήστου Πολύμερου είναι αναμφισβήτητα μια σημαντική συνεισφορά στην καταγραφή του Μεταναστευτικού Κινήματος. Φωτίζει όπως " η ροδοδάχτυλη της νύχτας κόρη Αυγούλα". Διαβάζοντάς το ξετυλίγονται τα γεγονότα ζωντανά. Ο αναγνώστης προσεγγίζει την αλήθεια, ανασυνθέτει την ατμόσφαιρα και τα αισθήματα των ανθρώπων. Δεν κακοποιείται η ιστορική αλήθεια. Διατηρείται, έτσι σωστή, η ιστορική μνήμη για τις επερχόμενες γενεές. Γιατί, δυστυχώς, "τα παιδιά εις την Ελλάδα δεν γνωρίζουν τον πατέρα".
Αναφέρεται, χωρίς να διευκρινίζεται μέχρι το 1981 που έφυγε από τη Σουηδία, γι΄ αυτό και από τα διάφορα στάδια του μεταναστευτικού κινήματος που μπορούμε να τα συμβολίσουμε με τέσσαρα μέταλλα: σε καθοδική σειρά, χρυσάφι, ασήμι, χαλκό και σίδερο αναφέρεται μόνο το πρώτο.

Ένας μικρός επίλογος, για την περίοδο 1981 - 2013 θα βοηθούσε τον αναγνώστη να σχηματίσει μια πληρέστερη εικόνα για την ελληνική παροικία της Σουηδίας.

 

Παναγιώτης Καλογιάννης, Οκτώβρης 2013

 

Υ.Γ. Στη φωτογραφία που δείχνει τον Παπανδρέου και τον Καλατζή, ο πρώτος χαμογελάει όταν ανάβοντας τη σβησμένη λαμπάδα του από του Μπάμπη τον ακούει να λέει: Η αστική τάξη πάντα θα φωτίζεται από την εργατική.